AB

Global Akademi

(Gümrük Süreleri)

• Giriş

Dış Ticaret; Sürekli değişen mevzuatı, uluslararası düzenlemeleri ve uygulama farklılıkları nedeniyle uzmanlık gerektiren dinamik bir çalışma alanıdır. Bu nedenle güncel bilgiye erişim, doğru yorumlama ve süreç yönetimi büyük önem taşımaktadır.

Global Akademi; Dış ticaret profesyonelleri, yöneticiler ve dış ticaret kariyerinde kendisini geliştirmek isteyen adaylar ile öğrenciler için hazırlanmış kapsamlı bir bilgi platformudur. İthalattan ihracata, gümrük mevzuatından lojistik süreçlerine kadar birçok konuda hazırlanan eğitim sunumları; teorik bilgiyi uygulama deneyimiyle birleştirerek mesleki gelişime katkı sağlamayı amaçlamaktadır.

Alanında uzman ekipler tarafından hazırlanan bu içerikler, dış ticaret süreçlerini daha etkin yönetmek, operasyonel riskleri azaltmak ve sektörel gelişmeleri yakından takip etmek isteyen herkes için güvenilir bir başvuru kaynağı niteliğindedir.

Global Akademi; Bilgiye erişimi kolaylaştırırken dış ticaret alanında yetkin, donanımlı ve sektöre değer katan profesyoneller yetiştirmeyi hedeflemektedir.

Yasal Uyarı; Dış ticaret işlemleri, mevzuata tam uyum ve dikkat gerektiren süreçlerdir. Olası hata ve risklerin önüne geçebilmek adına, işlemlerinizde alanında uzman profesyonellerden destek almanızı tavsiye ederiz. Bu çalışma, AB Gümrük Müşavirliği ve Danışmanlık Anonim Şirketi uzmanları tarafından bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup, içerik ve bilgileri genel niteliktedir. Mevzuatta meydana gelebilecek değişiklikler, uygulama farklılıkları veya bilginin kullanımından kaynaklanabilecek sonuçlar nedeniyle AB Gümrük Müşavirliği ve Danışmanlık Anonim Şirketi'nin herhangi bir hukuki veya mali sorumluluğu bulunmamaktadır.

• Gümrük Mevzuatında Süreler

Gümrük işlemlerinde sürelerin doğru hesaplanması; vergi kaybı, idari para cezası, eşyanın tasfiyeye tabi tutulması veya belirli hakların kaybedilmesi gibi sonuçlarla karşılaşılmaması açısından büyük önem taşır. İthalat, ihracat, geçici depolama, ekonomik etkili gümrük rejimleri, menşe belgeleri, vergi tahakkukları ve idari itirazlar için farklı süreler uygulanmaktadır.

Ayrıca bazı süreler doğrudan 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nda, bazıları Gümrük Yönetmeliği’nde, bazıları ise uluslararası anlaşmalar ile özel düzenlemelerde belirlenmiştir. Bu nedenle aşağıdaki süreler genel bilgilendirme amacıyla değerlendirilmeli; somut işlemde uygulanacak özel mevzuat ayrıca kontrol edilmelidir.

• Gümrük Mevzuatında Süreler Nasıl Hesaplanır

Gümrük Kanunu’nda veya ilgili düzenlemelerde gün, hafta ya da ay olarak belirlenen sürelerin hesabında genel olarak şu esaslar uygulanır:

• • Gün olarak belirlenen sürelerde başlangıç günü hesaba katılmaz. Süre, son günün mesai saati sonunda tamamlanır.
• • Hafta veya ay olarak belirlenen süreler, son hafta veya ayda başlangıç gününe karşılık gelen günün mesai saati sonunda biter.
• • Sürenin sona erdiği ayda başlangıç gününe karşılık gelen bir tarih bulunmuyorsa süre, ilgili ayın son gününde tamamlanır.
• • Son günün resmî tatile rastlaması hâlinde süre, tatili takip eden ilk iş gününün mesai saati sonunda sona erer.
• • Özel düzenlemelerde “iş günü” ifadesinin kullanıldığı durumlarda yalnızca çalışma günleri dikkate alınır.

• A.TR Dolaşım Belgesinin İbraz Süresi

A.TR Dolaşım Belgesi, Türkiye ile Avrupa Birliği arasındaki Gümrük Birliği kapsamında eşyanın serbest dolaşım statüsünü gösterir. Genel uygulamada A.TR Dolaşım Belgesinin, ihracatçı ülke gümrük idaresince vize edildiği tarihten itibaren dört ay içinde ithalatçı ülkenin gümrük idaresine sunulması gerekir. Belgenin süresinden sonra ibraz edilebileceği istisnai durumlar ilgili mevzuatta ayrıca düzenlenmiştir. Eşyanın transit, antrepo veya serbest bölge işlemlerine konu olması hâlinde sürenin uygulanma biçimi ayrıca değerlendirilmelidir.

• EUR.1 ve Diğer Menşe İspat Belgelerinin Geçerlilik Süresi

EUR.1 Dolaşım Sertifikası bakımından bütün tercihli ticaret anlaşmalarında geçerli tek bir süre bulunmamaktadır. Uygulanacak süre, ihracatın gerçekleştirildiği ülke ile Türkiye arasındaki anlaşmanın menşe protokolüne göre belirlenir. Bazı ikili menşe düzenlemelerinde EUR.1 Dolaşım Sertifikası vize tarihinden itibaren dört ay geçerlidir. Güncellenmiş Pan-Avrupa-Akdeniz menşe kurallarını esas alan bazı düzenlemelerde ise bu süre on ay olarak uygulanmaktadır.

• Menşe Şahadetnamesinin Sonradan İbrazı

Serbest dolaşıma giriş beyannamesinin tescili sırasında menşe şahadetnamesinin bulunmaması veya sunulan belgenin şekil, içerik ya da usul yönünden kabul edilmemesi hâlinde, belgenin sonradan ibrazına izin verilebilir. Genel uygulamada menşe şahadetnamesinin sunulması için beyannamenin tescil tarihinden itibaren altı aylık süre tanınır. Ancak ek mali yükümlülük, ilave gümrük vergisi, ticaret politikası önlemi veya ülke bazlı düzenleme bulunan işlemlerde ilgili özel hükümlerin ayrıca incelenmesi gerekir.

• Gümrük Belgelerinin Saklanma Süresi

Gümrük işlemleriyle doğrudan veya dolaylı olarak ilgili kişiler, işleme ilişkin bilgi ve belgeleri beş yıl süreyle saklamak zorundadır.

Bu süre, işlemin niteliğine göre genel olarak:

• • Serbest dolaşıma giren eşya bakımından beyannamenin tescil edildiği,
• • İhraç edilen eşya bakımından ihracat beyannamesinin tescil edildiği,
• • Başka bir gümrük rejimine tabi eşya bakımından rejimin sona erdiği

yılın sonundan itibaren hesaplanır.

Belge saklama yükümlülüğü; ticari fatura, taşıma belgesi, menşe belgesi, izin, uygunluk yazısı, kıymet belgeleri, ödeme kayıtları ve elektronik işlem verilerini de kapsayabilir.

• Özet Beyan Verme Süreleri

Giriş özet beyanı, kural olarak eşya Türkiye Gümrük Bölgesine getirilmeden önce elektronik ortamda verilir.

• • Deniz yolu taşımacılığında; Konteynerle taşınan eşya için, özel olarak belirtilen yakın liman taşımaları dışında, hareket limanında gemiye yüklemeden en az 24 saat önce,
• • Dökme veya ambalajlı eşya için; Türkiye Gümrük Bölgesindeki ilk varış limanına gelmeden en az 4 saat önce,
• • Karadeniz, Akdeniz ve ilgili Avrupa Birliği limanları ile Türkiye arasındaki taşımalarda ilk varış limanına gelmeden en az 2 saat önce verilmelidir.
• • Hava yolu taşımacılığında; Dört saatten kısa uçuşlarda en geç uçağın havalandığı ana kadar, Dört saatten uzun uçuşlarda Türkiye’deki ilk havalimanına inişten en az 4 saat önce verilmelidir.
• • Demir yolu taşımacılığında; Özet beyan, giriş gümrük idaresine varıştan en az 2 saat önce sunulmalıdır.
• • Kara yolu taşımacılığında; Uluslararası sözleşme kapsamında başlamış transit işlemleri hariç olmak üzere, özet beyan bilgilerini de içeren transit beyanının taşıt giriş gümrük idaresine ulaşmadan önce elektronik ortamda verilmesi gerekir.

• Gümrüğe Sunulan Eşyaya İşlem veya Kullanım Belirleme Süresi

Özet beyan kapsamındaki eşya için gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanım belirlenmelidir.

Buna ilişkin işlemler:

• • Deniz yoluyla gelen eşya için özet beyanın verildiği tarihten itibaren 45 gün,
• • Diğer taşıma yollarıyla gelen eşya için özet beyanın verildiği tarihten itibaren 20 gün

içinde tamamlanmalıdır.

Eşyanın bir gümrük rejimine tabi tutulması, serbest bölgeye alınması, yeniden ihraç edilmesi, imha edilmesi veya gümrüğe terk edilmesi gümrükçe onaylanmış işlem veya kullanım kapsamında değerlendirilir.

• Antrepodaki Eşyanın Beyanname Sonrası İşlem Süresi

Gümrük antreposunda bulunan eşya için serbest dolaşıma giriş veya başka bir gümrükçe onaylanmış işlem ve kullanıma ilişkin beyanname tescil edilmişse işlemlerin genel olarak tescil tarihinden itibaren 30 gün içinde tamamlanması gerekir. Bu süre içinde işlemleri bitirilmeyen eşya tasfiye hükümlerine konu olabilir.

• Fikri ve Sınai Mülkiyet Haklarında Süreler

Fikri ve Sınai Mülkiyet Hakları Programı üzerinden yapılan koruma başvurusunun kabul edilmesi hâlinde, gümrük idareleri nezdinde sağlanan koruma süresi başvuru tarihinden itibaren azami bir yıldır. Eski içeriklerde bulunan 30 günlük başvuru geçerlilik süresi güncel uygulamayı yansıtmamaktadır.

Hak ihlali şüphesiyle eşyanın gümrük işlemlerinin durdurulması veya eşyanın alıkonulması hâlinde hak sahibinin:

• • Genel eşya için 10 iş günü,
• • Bozulabilir eşya için 3 iş günü

içinde gerekli hukuki işlemleri başlatması gerekir. Haklı bir gerekçenin bulunması hâlinde genel eşya için tanınan süre en fazla 10 iş günü uzatılabilir.

Gümrük idaresi, geçerli bir hak sahibi başvurusu bulunmasa dahi ihlal şüphesi taşıyan eşyayı resen 3 iş günü süreyle durdurabilir. Bu süre içinde hak sahibinin elektronik başvuru yapması ve başvurusunun kabul edilmesi gerekir.

• Bağlayıcı Tarife Bilgisinin Geçerlilik Süresi

Bağlayıcı Tarife Bilgisi, verildiği tarihten itibaren altı yıl geçerlidir. Ancak aşağıdaki hâllerde altı yıllık süre dolmadan geçerliliğini kaybedebilir:

• • Türk Gümrük Tarife Cetveli’nde değişiklik yapılması,
• • Dünya Gümrük Örgütünün sınıflandırma kararlarında değişiklik meydana gelmesi,
• • BTB’nin iptal edilmesi veya değiştirilmesi,
• • Belgenin yanlış ya da eksik bilgiye dayandığının belirlenmesi.

BTB yalnızca hak sahibi bakımından ve BTB’de tanımlanan eşya ile beyan edilen eşyanın aynı olduğunun kanıtlanması şartıyla bağlayıcıdır.

• Bağlayıcı Menşe Bilgisinin Geçerlilik Süresi

Bağlayıcı Menşe Bilgisi, verildiği tarihten itibaren üç yıl geçerlidir. Bununla birlikte menşe kurallarında veya kararın dayandığı hukuki düzenlemelerde değişiklik yapılması hâlinde bilgi, üç yıllık süre tamamlanmadan geçerliliğini kaybedebilir.

• Onaylanmış Kişi Statü Belgesinin Süresi

Onaylanmış Kişi Statü Belgesinin geçerlilik süresi, düzenlendiği tarihten itibaren iki yıldır. Belgenin yenilenmesi için gerekli şartların ve güncel başvuru belgelerinin süre sona ermeden kontrol edilmesi gerekir. Yetkilendirilmiş Yükümlü Sertifikası ise Onaylanmış Kişi Statü Belgesinden farklı bir statüdür ve süre ile izleme kuralları ayrı düzenlemelere tabidir.

• Eksik Belgeyle Beyanda Tamamlama Süresi

Basitleştirilmiş usul kapsamında eksik bilgi veya belgeyle yapılan serbest dolaşıma giriş, antrepo, dahilde işleme, gümrük kontrolü altında işleme ve geçici ithalat beyanlarında eksikliklerin genel olarak beyannamenin tescil tarihinden itibaren bir ay içinde tamamlanması gerekir. Gerekli şartların bulunması hâlinde bu süre en fazla üç aya kadar uzatılabilir. Belirlenen süre içinde eksik belgenin ibraz edilmemesi hâlinde eksik tahsil edilen vergiler, faiz ve ilgili yaptırımlar gündeme gelebilir. İhracat rejimine ilişkin eksik belgeli beyanlarda da kural olarak bir aylık tamamlama süresi uygulanır ve şartların bulunması hâlinde süre uzatılabilir.

• Tamamlayıcı Beyan Süresi

Basitleştirilmiş usul kapsamında beyanname yerine ticari veya idari belge kullanılan işlemlerde, bir ay içinde gerçekleştirilen işlemlere ilişkin tamamlayıcı beyanın genel olarak takip eden ayın ilk üç günü içinde verilmesi gerekir. Gümrük kıymetine eklenmesi gereken ancak ithalat tarihinden sonra kesinleşen kıymet unsurları bakımından tamamlayıcı beyan, unsurun mahiyet ve tutar itibarıyla kesinleştiği ayı izleyen ayın ilk üç günü içinde verilmeli ve ilgili vergiler aynı süre içinde ödenmelidir. Özel izin veya basitleştirme kararında farklı bir süre belirlenmişse izin hükümleri esas alınır.

• Hariçte İşleme Rejiminde Önceden İthalat Süresi

Hariçte işleme rejiminde önceden ithalat uygulandığında, ikame ürünlerin serbest dolaşıma giriş beyannamesinin tescil edildiği tarihten itibaren iki ay içinde geçici ihracat eşyasının ihraç edilmesi gerekir. Zorunlu ve haklı durumlarda ilgili gümrük idaresi tarafından süre uzatımı değerlendirilebilir.

• İhracat Eşyasının Geçici Depolama Süresi

İhracat veya yeniden ihracat amacıyla geçici depolama yerine getirilen eşya, burada bir ay kalabilir. Bu süre içinde başvurulması hâlinde gümrük idare amiri tarafından en fazla üç aya kadar ek süre verilebilir. Bir aylık süre ile verilen ek sürede işlemleri tamamlanmayan eşya için yükümlüye bildirim yapılır. Bildirim tarihinden itibaren 30 gün içinde eşyanın geçici depolama yerinden çıkarılmaması hâlinde eşya gümrüğe terk edilmiş sayılarak tasfiye hükümlerine tabi tutulur. Tescil edilmiş bir beyanname bulunuyorsa beyanname iptal edilir. Geçici depolama yerine alınmadan ihraç edilecek eşyanın beyanname kapatma süresi genel olarak iki aydır. Makul gerekçelerin kabul edilmesi hâlinde en fazla iki aylık ek süre tanınabilir.

• Geçici İthalat Rejiminde Süre

İthalat vergilerinden tam muafiyet suretiyle geçici ithal edilen eşyanın rejim altında kalabileceği süre, özel hükümler saklı kalmak kaydıyla, verilen uzatmalarla birlikte kural olarak 24 ayı aşamaz. Belirli eşya grupları ve özel kullanım alanları için 24 aydan daha kısa veya daha uzun süreler uygulanabilir. Süre uzatımı talebi, izin süresi sona ermeden ilgili gümrük idaresine yapılmalıdır.

• Gümrük Kontrolü Altında İşleme Rejiminde Süre

Gümrük kontrolü altında işleme izninin geçerlilik süresi; ekonomik koşullar, başvuru sahibinin durumu ve işleme faaliyetinin özellikleri dikkate alınarak belirlenir. İzin süresi iki yılı aşamaz. Mücbir sebep, beklenmeyen hâl veya izin sahibi tarafından ileri sürülen haklı gerekçelerin kabul edilmesi durumunda süre üç aya kadar uzatılabilir.

• Geri Gelen Eşyada Üç Yıllık Süre

Serbest dolaşımda bulunan eşya, kesin ihracından sonra üç yıl içinde yeniden Türkiye Gümrük Bölgesine getirilirse ve ihracı sırasındaki ayniyetini koruyorsa, beyan sahibinin talebi üzerine ithalat vergilerinden muaf tutulabilir. Özel şartların bulunması hâlinde üç yıllık sürenin aşılması da ilgili mevzuat kapsamında değerlendirilebilir.

• Hiç Alınmayan veya Eksik Alınan Gümrük Vergilerinde Tebliğ Süresi

Yapılan kontrol veya denetim sonucunda hiç alınmadığı ya da eksik tahsil edildiği belirlenen gümrük vergilerinin, gümrük yükümlülüğünün doğduğu tarihten itibaren üç yıl içinde yükümlüye tebliğ edilmesi gerekir. Ancak gümrük yükümlülüğünün cezai takibat gerektiren bir fiil sonucunda doğması hâlinde üç yıllık genel süreden farklı hükümler uygulanabilir. Bu nedenle her olayda zamanaşımı değerlendirmesi fiilin hukuki niteliğine göre yapılmalıdır.

• Gümrük Vergilerinin Ödeme Süresi

Yapılan kontrol ve denetimlerde hiç alınmadığı veya eksik alındığı belirlenen gümrük vergileri ile işlemleri daha sonra tamamlanmak üzere teslim edilen eşyaya ilişkin vergilerin, yükümlüye tebliğ edildiği tarihten itibaren 15 gün içinde ödenmesi gerekir. Yükümlünün yazılı talebi ve teminat sunması şartıyla ödeme süresinin uzatılması değerlendirilebilir. Uzatılan dönem için 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümleri kapsamında faiz uygulanabilir.

• Gümrük Vergileri ve Cezalarına İtiraz Süresi

Gümrük vergileri, para cezaları ve idari kararlara karşı, kararın tebliğ tarihinden itibaren 15 gün içinde bir üst makama; üst makam bulunmaması hâlinde kararı veren makama itiraz edilmesi gerekir. İtirazın reddedilmesi hâlinde, ret kararının tebliğinden itibaren genel olarak 30 gün içinde yetkili vergi mahkemesinde dava açılabilir.

• Para Cezalarında Peşin Ödeme

Gümrük para cezalarında peşin ödeme indirimi, cezanın türüne ve Kabahatler Kanunu hükümlerine göre değerlendirilir. Peşin ödeme indirimi, kanuni ödeme süresi ve kanun yoluna başvuru durumu dikkate alınarak somut ceza kararı üzerinden hesaplanmalıdır. Peşin ödeme, mevzuatta belirlenen şartlarla kişinin karara karşı başvuru hakkını ortadan kaldırmaz.

• Gümrük Cezalarında Zamanaşımı

Gümrük cezalarının tamamı için geçerli tek ve genel bir “üç yıllık zamanaşımı” süresinden söz edilemez. Zamanaşımı değerlendirilirken:

• • Cezanın vergi kaybına bağlı olup olmadığı,
• • İlgili gümrük vergisinin tahakkuk zamanaşımı,
• • 4458 sayılı Gümrük Kanunu,
• • 5326 sayılı Kabahatler Kanunu,
• • Fiilin aynı zamanda suç oluşturup oluşturmadığı

birlikte incelenmelidir.

Bu nedenle ceza zamanaşımı, her işlem ve ceza türü bakımından ayrı hesaplanmalıdır.

• Tahlil Sonucuna İtiraz Süresi

Beyan sahibi veya temsilcisi, kendisine bildirilen tahlil sonucuna karşı tebliğ tarihinden itibaren 15 gün içinde ilgili Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğüne itiraz edebilir. İtiraz süresinin geçirilmesi, ikinci tahlil talebinde bulunma hakkının kaybedilmesine neden olabilir.

• Tahlilden Kalan Numunelerin Alınma Süresi

Tahlilden arta kalan numuneler, tahlil sonucunun ilgiliye bildirilmesinden itibaren bir ay içinde teslim alınmalıdır. Bu süre içinde alınmayan numuneler gümrüğe terk edilmiş sayılarak tasfiye hükümlerine tabi tutulabilir.

• Kanunen Ödenmemesi Gereken Vergilerin Geri Verilmesi veya Kaldırılması

Kanunen ödenmemesi gereken gümrük vergilerinin geri verilmesi veya kaldırılması için, vergilerin yükümlüye tebliğ edildiği tarihten itibaren üç yıl içinde ilgili gümrük idaresine başvurulmalıdır. Mücbir sebep veya beklenmeyen hâllerin usulüne uygun biçimde kanıtlanması durumunda sürenin uzatılması mümkün olabilir. Beyanname iptali nedeniyle geri verme talebinde bulunulacaksa, yalnızca üç yıllık genel başvuru süresi değil; beyannamenin iptali için mevzuatta öngörülen özel süreler de dikkate alınmalıdır.

• Nihai Kullanım Başvuru Süresi

Eşyanın nihai kullanımı nedeniyle sıfır veya indirimli vergi oranından yararlanmak isteyen kişilerin izin talebini, serbest dolaşıma giriş beyannamesinin tescil tarihinde veya bu tarihten önce yetkili gümrük idaresine iletmesi gerekir. Başvurunun beyannamenin tescil tarihinden önce yapılması hâlinde, mevzuatta öngörülen süre ve elektronik başvuru usulleri dikkate alınmalıdır. Eşyanın izin verilen amaçta kullanılmasına ilişkin süre ise izin belgesinde ayrıca belirlenir.

• Gümrük Sürelerinin Takibinde Dikkat Edilmesi Gerekenler

Gümrük mevzuatındaki süreler takip edilirken yalnızca Gümrük Kanunu’na bakılması yeterli değildir. İşlemin niteliğine göre aşağıdaki düzenlemelerin de incelenmesi gerekir:

• • Gümrük Yönetmeliği,
• • İthalat ve ihracat rejimi kararları,
• • Serbest ticaret anlaşmaları ve menşe protokolleri,
• • Cumhurbaşkanı kararları,
• • Gümrük genel tebliğleri ve genelgeler,
• • Ürün güvenliği ve teknik düzenlemeler,
• • İzin veya belge üzerinde yer alan özel süreler,
• • Gümrük idaresince verilen ek süre kararları.

Süre uzatımına izin verilen işlemlerde başvurunun kural olarak mevcut süre sona ermeden yapılması gerekir. Mücbir sebep veya beklenmeyen hâl iddiası varsa durumun resmî ve doğrulanabilir belgelerle kanıtlanması önem taşır.

Bilgilendirme Notu; Bu içerik, AB Global Akademi kapsamında dış ticaret çalışanları, yöneticiler ve dış ticaret eğitimi alan öğrenciler için genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Belirli bir gümrük işlemi, vergi uyuşmazlığı veya ceza kararı bakımından bağlayıcı hukuki görüş niteliğinde değildir. Süreler; eşyanın niteliğine, taşıma şekline, uygulanan gümrük rejimine, ilgili ülkeye ve özel mevzuata göre değişebilir. Hak kaybı yaşanmaması için işlem tarihinde yürürlükte bulunan düzenlemeler ile ilgili gümrük idaresinin uygulaması ayrıca kontrol edilmelidir.