Ortak Transit Rejimi-NCTS

Global Akademi

(Ortak Transit Rejimi-NCTS)

• Giriş

Dış Ticaret; Sürekli değişen mevzuatı, uluslararası düzenlemeleri ve uygulama farklılıkları nedeniyle uzmanlık gerektiren dinamik bir çalışma alanıdır. Bu nedenle güncel bilgiye erişim, doğru yorumlama ve süreç yönetimi büyük önem taşımaktadır.

Global Akademi; Dış ticaret profesyonelleri, yöneticiler ve dış ticaret kariyerinde kendisini geliştirmek isteyen adaylar ile öğrenciler için hazırlanmış kapsamlı bir bilgi platformudur. İthalattan ihracata, gümrük mevzuatından lojistik süreçlerine kadar birçok konuda hazırlanan eğitim sunumları; teorik bilgiyi uygulama deneyimiyle birleştirerek mesleki gelişime katkı sağlamayı amaçlamaktadır.

Alanında uzman ekipler tarafından hazırlanan bu içerikler, dış ticaret süreçlerini daha etkin yönetmek, operasyonel riskleri azaltmak ve sektörel gelişmeleri yakından takip etmek isteyen herkes için güvenilir bir başvuru kaynağı niteliğindedir.

Global Akademi; Bilgiye erişimi kolaylaştırırken dış ticaret alanında yetkin, donanımlı ve sektöre değer katan profesyoneller yetiştirmeyi hedeflemektedir.

Yasal Uyarı; Dış ticaret işlemleri, mevzuata tam uyum ve dikkat gerektiren süreçlerdir. Olası hata ve risklerin önüne geçebilmek adına, işlemlerinizde alanında uzman profesyonellerden destek almanızı tavsiye ederiz. Bu çalışma, AB Gümrük Müşavirliği ve Danışmanlık Anonim Şirketi uzmanları tarafından bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup, içerik ve bilgileri genel niteliktedir. Mevzuatta meydana gelebilecek değişiklikler, uygulama farklılıkları veya bilginin kullanımından kaynaklanabilecek sonuçlar nedeniyle AB Gümrük Müşavirliği ve Danışmanlık Anonim Şirketi'nin herhangi bir hukuki veya mali sorumluluğu bulunmamaktadır.

• Ortak Transit Rejimi ve NCTS

Ortak Transit Rejimi; eşyanın ithalat vergileri ve ticaret politikası önlemleri geçici olarak askıya alınarak, Ortak Transit Sözleşmesi’ne taraf ülkeler arasında gümrük gözetimi altında taşınmasını sağlayan uluslararası transit sistemidir. Sistemin hukuki temelini, 20 Mayıs 1987 tarihli Ortak Transit Rejimine İlişkin Sözleşme oluşturur. Ortak transit işlemlerinde, hareket ülkesinde düzenlenen transit beyanı ile verilen teminat, taşımanın devam ettiği diğer taraf ülkelerde de geçerli olur. Böylece her ülke sınırında yeniden transit beyannamesi düzenlenmesine ve ayrı bir teminat verilmesine gerek kalmadan taşıma işlemi varış gümrük idaresine kadar sürdürülebilir.

Ortak Transit Rejiminin Temel Amacı;

• Transit işlemlerini hızlandırmak,
• Gümrük formalitelerini azaltmak,
• Taraf ülkeler arasında kesintisiz taşıma sağlamak,
• Sınır geçişlerinde yaşanan beklemeleri azaltmak,
• Taşıma ve teminat maliyetlerini düşürmek,
• Gümrük idareleri arasındaki bilgi paylaşımını güçlendirmek,
• Eşya hareketlerinin elektronik ortamda izlenmesini sağlamaktır.
• Ortak Transit Rejimine Taraf Ülkeler

2026 yılı itibarıyla Ortak Transit Rejimi toplam 39 ülkede uygulanmaktadır.

Sisteme dahil ülkeler şunlardır:

Avrupa Birliği üyesi 27 ülke, EFTA ülkeleri olan İzlanda, Norveç, Lihtenştayn ve İsviçre, Türkiye, Birleşik Krallık, Kuzey Makedonya, Sırbistan, Ukrayna, Gürcistan, Moldova, Karadağ.

Türkiye, 1 Aralık 2012 tarihinde Ortak Transit Sözleşmesi’ne katılarak NCTS sistemine dahil olmuştur. Gürcistan 1 Şubat 2025’te; Moldova ve Karadağ ise 1 Kasım 2025’te sisteme katılmıştır. Güncel ülke kapsamı, Ticaret Bakanlığının Ortak Transit Sistemi açıklamasında ve Avrupa Komisyonunun transit sayfasında yayımlanmaktadır.

• NCTS Nedir

NCTS, İngilizce “New Computerised Transit System” ifadesinin kısaltmasıdır. Türkçede “Yeni Bilgisayarlı Transit Sistemi” olarak kullanılmaktadır. NCTS; transit beyanının sunulmasından rejimin sonlandırılması ve ibra edilmesine kadar geçen sürecin elektronik ortamda yürütülmesini sağlayan gümrük sistemidir. Gümrük idareleri arasındaki bildirimler ile gümrük idareleri ve dış ticaret işlemlerini yürüten kişiler arasındaki iletişim elektronik mesajlar üzerinden gerçekleştirilir.

Sistem Üzerinden Genel Olarak Aşağıdaki İşlemler Yürütülür:

• Transit beyannamesinin hazırlanması ve gönderilmesi,
• Beyannamenin kabul ve tescil işlemleri,
• Teminatın elektronik olarak kontrol edilmesi,
• Eşyanın hareket için serbest bırakılması,
• Sınır geçişlerinin kaydedilmesi,
• Taşıma sırasında meydana gelen olayların bildirilmesi,
• Varış bildiriminin gönderilmesi,
• Boşaltma sonuçlarının bildirilmesi,
• Hareket ve varış gümrük idareleri arasında kontrol sonuçlarının paylaşılması,
• Transit işleminin sonlandırılması ve ibra edilmesi,
• Kullanılan kapsamlı teminat tutarının yeniden serbest bırakılması.

NCTS, transit işlemlerinin esas olarak elektronik ortamda yürütülmesini sağlamakla birlikte, eşyanın taşınması sırasında elektronik beyan bilgilerine dayanılarak oluşturulan Transit Refakat Belgesi de taşıma aracında bulundurulur.

• Türkiye’de NCTS Faz 5 Uygulaması

Türkiye, 17 Kasım 2024 tarihinde NCTS Faz 5 uygulamasına geçmiştir. Faz 5, önceki sistemin yerini alan ve Avrupa Birliği Gümrük Veri Modeli ile uyumlu yeni veri yapısına dayanan güncel NCTS aşamasıdır.

NCTS Faz 5 ile birlikte öne çıkan başlıca yenilikler şunlardır:

• Transit beyanında yeni veri seti ve veri modeli kullanılmaya başlanmıştır.
• Beyan bilgilerinin gümrük sistemleri arasında standart ve uyumlu biçimde paylaşılması sağlanmıştır.
• Transit beyannamesinin eşyanın gümrüğe sunulmasından 30 gün öncesine kadar verilmesine imkân tanınmıştır.
• Önceden verilen beyan için eşyanın sonradan sunulmasını sağlayan elektronik mesaj yapısı oluşturulmuştur.
• Taşıma sırasında meydana gelen olayların en yakın yetkili gümrük idaresince sisteme kaydedilebilmesi sağlanmıştır.
• Sevkiyat, alt sevkiyat ve eşya kalemi seviyelerinde daha ayrıntılı beyan yapısı oluşturulmuştur.
• Birden fazla alıcı veya göndericiye ait eşyanın aynı beyan kapsamında alt sevkiyatlar hâlinde gösterilmesi mümkün hâle gelmiştir.
• Transit beyannamelerinde eşyanın altı haneli tarife alt pozisyonunun beyanı, Sözleşme’ye taraf ülkeler bakımından zorunlu duruma gelmiştir.
• Yeni elektronik mesajlarla düzeltme, eşya sunumu ve taşıma sırasında meydana gelen olayların bildirilmesi kolaylaştırılmıştır.
• Risk analizi, transit hareketinin izlenmesi ve gümrük idareleri arasındaki veri alışverişi geliştirilmiştir.

• NCTS Faz 6 Hakkında Güncel Durum

Avrupa Birliği ve bazı Ortak Transit ülkelerinde NCTS Faz 6’ya geçiş çalışmaları başlamıştır. Faz 6’nın temel amacı, özellikle karayolu ve demiryolu taşımalarında transit beyanı ile emniyet ve güvenlik verilerinin birlikte sunulabilmesini sağlamaktır.

Ancak Faz 6 uygulama takvimi ve tercih edilen sistem modeli ülkeden ülkeye değişebilmektedir. Bu nedenle Türkiye’den başlayacak veya Türkiye’ye gelecek taşımalarda yalnızca NCTS beyanının düzenlenmesi yeterli görülmemeli; güzergâh üzerindeki ülkelerin ICS2, giriş özet beyanı ve emniyet-güvenlik verilerine ilişkin güncel uygulamaları ayrıca kontrol edilmelidir.

• Ortak Transit Rejiminin Sağladığı Avantajlar

Ortak Transit Rejimi, gümrük idareleri ve dış ticaret işlemlerinin tarafları açısından önemli kolaylıklar sunar:

• Tek transit beyanıyla birden fazla taraf ülkeden geçiş yapılabilir.
• Hareket ülkesinde verilen teminat, diğer taraf ülkelerde de geçerli olur.
• Her sınır geçişinde yeni bir transit beyannamesi düzenlenmesi gerekmez.
• İşlem ve taşıma süreleri kısalır.
• Gümrük idareleri eşya ve taşıma bilgilerine önceden ulaşabilir.
• Risk analizi ve kontroller daha etkin yürütülür.
• Elektronik mesajlaşma sayesinde taşımanın durumu izlenebilir.
• Transit işleminin sonuçlandırılmasıyla kapsamlı teminat düşümleri daha hızlı gerçekleştirilebilir.
• Uygun şartları karşılayan kişiler, izinli gönderici ve izinli alıcı gibi basitleştirmelerden yararlanabilir.
• Sınır kapılarındaki belge ve işlem yoğunluğunun azaltılmasına katkı sağlanır.

• NCTS Rejim Kodları

Transit beyannamesinde eşyanın gümrük statüsüne ve taşımanın niteliğine göre farklı rejim kodları kullanılır.

T1 Rejimi

T1 rejimi, esas olarak Avrupa Birliği statüsünde bulunmayan eşyanın ortak transit kapsamında taşınmasında kullanılır. Eşyanın ithalat vergileri ve ticaret politikası önlemleri, transit işlemi süresince askıda tutulur.

T2 Rejimi

T2 rejimi, Avrupa Birliği eşyasının ortak transit kapsamında taşınmasında kullanılır. Bu rejim, eşyanın Birlik statüsünün taşıma süresince korunmasına hizmet eder.

T2F Rejimi

T2F, Avrupa Birliği gümrük bölgesinin belirli özel mali alanlarıyla bağlantılı taşımalarda kullanılan rejim kodudur. Kullanım şartları, eşyanın statüsü ve hareket-varış bölgeleri dikkate alınarak değerlendirilmelidir.

TR Rejimi

TR rejim kodu, Türkiye Gümrük Bölgesi içinde başlayıp sona eren ulusal transit işlemlerinin ortak transit işlemlerinden ayrılmasını sağlar.

Yanlış rejim kodu kullanılması; eşyanın statüsünün, uygulanacak teminatın ve transit hareketinin hatalı değerlendirilmesine yol açabileceğinden beyannamenin hazırlanması sırasında eşyanın gümrük statüsü mutlaka kontrol edilmelidir.

• Rejim Hak Sahibi Kimdir

Güncel mevzuatta eski metinlerde kullanılan “asıl sorumlu” ifadesi yerine ağırlıklı olarak “rejim hak sahibi” kavramı kullanılmaktadır. Rejim hak sahibi, transit beyanında bulunan veya hesabına transit beyanında bulunulan ve transit işlemi nedeniyle gümrük idaresine karşı mali sorumluluk taşıyan kişidir.

Rejim Hak Sahibinin Başlıca Yükümlülükleri Şunlardır:

• Beyannamede yer alan bilgilerin doğruluğunu sağlamak,
• Beyana eklenen belgelerin gerçek ve geçerli olmasını temin etmek,
• Eşyayı gümrük idaresince belirlenen süre içinde varış gümrük idaresine ulaştırmak,
• Eşyayı sağlam ve noksansız şekilde sunmak,
• Gümrük mühürlerine ve diğer ayniyet önlemlerine uymak,
• Belirlenen güzergâh ve süre şartlarına riayet etmek,
• Taşıma sırasında meydana gelen olayları yetkili gümrük idaresine bildirmek,
• Transit rejimine ilişkin diğer yükümlülükleri yerine getirmek,
• Gümrük yükümlülüğü doğması durumunda ilgili vergileri ve mali yükümlülükleri karşılamak.

Rejim hak sahibinin sorumluluğu devam etmekle birlikte, eşyanın transit rejimi altında taşındığını bilerek kabul eden taşıyıcı veya alıcı da eşyanın zamanında, sağlam ve eksiksiz şekilde sunulmasından sorumlu olabilir.

• NCTS İşlemleri Nasıl Yürütülür

• Standart bir NCTS transit işleminde süreç genel olarak aşağıdaki aşamalardan oluşur:
• Transit beyannamesi elektronik ortamda hazırlanarak hareket gümrük idaresine gönderilir.
• Beyanname sistem tarafından kontrol edilir ve uygun bulunması hâlinde tescil edilir.
• Transit işlemine özgü MRN numarası oluşturulur.
• Teminat bilgileri ve teminatın yeterliliği kontrol edilir.
• Eşya hareket gümrük idaresine sunulur.
• Gerekli kontroller ve ayniyet önlemleri uygulanır.
• Eşya transit işlemi kapsamında serbest bırakılır.
• Transit Refakat Belgesi eşliğinde taşıma başlatılır.
• Sınır geçişleri ve taşıma sırasında meydana gelen olaylar elektronik sisteme kaydedilir.
• Eşya, belirlenen süre içinde varış gümrük idaresine sunulur.
• Varış ve boşaltma bildirimleri yapılır.
• Kontrol sonuçları hareket gümrük idaresine iletilir.
• İşlemin usulüne uygun tamamlandığının belirlenmesi üzerine transit rejimi ibra edilir ve kullanılan teminat tutarı serbest bırakılır.

Standart usulde eşyanın hareket ve varış gümrük idarelerine sunulması gerekir. İzinli gönderici veya izinli alıcı yetkisi bulunan kişiler için mevzuatta öngörülen farklı uygulamalar geçerlidir.

• MRN Nedir

MRN, her NCTS transit işlemine sistem tarafından verilen benzersiz referans numarasıdır. Transit hareketinin gümrük idareleri ve işlem tarafları tarafından takip edilmesini sağlar.

• Transit Refakat Belgesi Nedir?

Transit Refakat Belgesi, elektronik ortamda sunulan transit beyanı esas alınarak oluşturulan ve eşyanın hareket için serbest bırakılmasından sonra taşıma sırasında eşyaya eşlik eden belgedir.Transit Refakat Belgesinin taşıma sırasında bulunması, NCTS işleminin elektronik niteliğini değiştirmez. Asıl beyan ve gümrük idareleri arasındaki bilgi alışverişi elektronik ortamda yürütülür.

• NCTS İşlemlerinde EORI Numarası

EORI, dış ticaret ve gümrük işlemlerinde ekonomik operatörlerin tanımlanmasını sağlayan kayıt ve kimlik numarasıdır. NCTS Faz 5 kapsamında ortak transit beyannamelerinde taşıyıcı kimlik bilgileri elektronik olarak kontrol edilmektedir.

Bu Çerçevede:

• Yabancı taşıyıcılar için geçerli EORI numarası beyan edilmelidir.
• Türkiye’de yerleşik taşıyıcıların vergi numaralarının EORI numarasıyla eşleştirilmiş olması gerekir.
• Beyan edilen EORI numarasının geçerliliği sistem tarafından elektronik olarak kontrol edilebilir.
• Geçersiz veya eşleştirilmemiş bilgiler, transit beyannamesinin tescil edilmesini engelleyebilir.

Bu nedenle transit işleminden önce taşıyıcıya ait EORI ve vergi numarası eşleştirmesinin geçerliliği kontrol edilmelidir.

• Ortak Transit Rejiminde Teminat

Transit rejiminde eşyanın ithalat vergileri ve diğer mali yükümlülükleri taşıma süresince askıda tutulduğundan, doğabilecek gümrük borcunun güvence altına alınması gerekir. Türkiye’de NCTS kapsamındaki transit işlemlerinde teminat uygulaması temel olarak iki şekilde yürütülür:

Bireysel Teminat

Bireysel teminat, tek bir transit işlemi için verilen teminattır. Teminat tutarı, ilgili taşıma nedeniyle doğabilecek gümrük vergileri ve diğer mali yükümlülükler esas alınarak belirlenir.

Kapsamlı Teminat

Kapsamlı teminat, izin sahibinin birden fazla transit işleminde kullanabileceği teminat türüdür. Her işlemde ayrı teminat sunulması yerine, belirlenen referans tutar üzerinden çalışan bir teminat sistemi kullanılır. Kapsamlı teminat düşümlü olarak çalışır. Yeni bir transit işlemi başladığında ilgili teminat tutarı kullanılabilir bakiyeden düşülür. Transit işleminin usulüne uygun şekilde ibra edilmesinin ardından bu tutar yeniden kullanılabilir hâle gelir. Kapsamlı teminat başvurularının yetkili makamı Gümrükler Genel Müdürlüğüdür.

• İndirilmiş Tutar ve Teminattan Vazgeçme

Gerekli mali yeterlilik, güvenilirlik, mevzuata uyum ve transit işlem deneyimi şartlarını sağlayan kapsamlı teminat kullanıcıları, indirilmiş tutarda kapsamlı teminat veya teminattan vazgeçme izni için başvurabilir.

Başvurularda Genel Olarak:

• Firmanın mali yapısı,
• Transit işlem geçmişi,
• Açık durumdaki beyanname oranları,
• Gümrük ve vergi yükümlülüklerine uyumu,
• Kayıt ve muhasebe sisteminin yeterliliği,
• Referans tutarla teminat arasındaki farkı karşılayabilecek öz kaynağa sahip olması

değerlendirilir.

İndirim veya teminattan vazgeçme otomatik bir hak değildir. Yetkili makamın iznine ve güncel mevzuatta belirlenen şartların karşılanmasına bağlıdır.

• Ortak Transit Rejimindeki Basitleştirmeler

Gerekli Şartları Taşıyan İzinli Kişiler Aşağıdaki Basitleştirmelerden Yararlanabilir:

• Kapsamlı teminat kullanımı,
• İndirilmiş tutarda kapsamlı teminat,
• Özel tipte mühür kullanımı,
• İzinli gönderici statüsü,
• İzinli alıcı statüsü,
• Havayolu taşımacılığında elektronik taşıma belgesinin transit beyanı olarak kullanılması,
• Mevzuatta şartları belirlenen taşıma türlerine özgü usuller.

• İzinli Gönderici Nedir?

İzinli gönderici, transit rejimine tabi eşyayı hareket gümrük idaresine fiziken sunmadan, izin kapsamında belirlenen tesis veya yerden sevk etmeye yetkili kişidir.

• İzinli gönderici:

• Transit beyannamesini elektronik ortamda sunar.
• Transit işleminin rejim hak sahibi olarak sorumluluğunu üstlenir.
• İzin kapsamında tanımlanmış tesis ve işlem kurallarına uyar.
• Gerektiğinde izinli özel tip mühürleri uygular.

Bu statü, transit işlemlerinin firmaya ait tesislerden başlatılmasını sağlayarak zaman ve operasyon maliyeti avantajı oluşturur.

• İzinli Alıcı Nedir?

İzinli alıcı, transit rejimi kapsamındaki eşyayı varış gümrük idaresine fiziken sunmadan, izin kapsamında belirlenen tesiste teslim almaya ve transit varış işlemlerini bu yerde gerçekleştirmeye yetkili kişidir.

İzinli Alıcı Uygulamasında:

• Eşya doğrudan izinli tesise getirilebilir.
• Varış bildirimi elektronik ortamda yapılır.
• Mühürlerin ve eşyanın durumu kontrol edilir.
• Boşaltma işlemleri izin şartlarına göre yürütülür.
• Boşaltma sonucu ve tespit edilen farklılıklar gümrük idaresine bildirilir.
• Transit işlemi, gümrük idaresinin değerlendirmesi sonucunda sonlandırılır.

• Basitleştirme İzinlerinde Aranan Genel Koşullar

Basitleştirme izinlerinde, talep edilen yetkinin türüne göre farklı koşullar uygulanmaktadır.

• Başvuru sahibinin Türkiye Gümrük Bölgesinde yerleşik olması,
• Gümrük ve vergi mevzuatından kaynaklanan vadesi geçmiş borcun bulunmaması,
• Vergi kaybına neden olan ihlal ve usulsüzlük oranlarının belirlenen sınırları aşmaması,
• İlgili kişiler hakkında mevzuatta sayılan suçlardan kesinleşmiş mahkûmiyet bulunmaması,
• Transit işlemlerinin sağlıklı yürütülmesini sağlayacak kayıt ve kontrol sistemine sahip olunması,
• Yeterli işlem deneyiminin veya operasyonel yeterliliğin kanıtlanması,
• Mali yapının talep edilen kolaylığın gerektirdiği düzeyde güçlü olması.

Her basitleştirme için genel şartların yanında özel izin koşullarının da yerine getirilmesi gerekir.

• Taşıma Sırasında Olay Meydana Gelmesi

Transit taşıması sırasında aşağıdaki durumlardan biri meydana gelirse en yakın yetkili gümrük idaresine başvurulması gerekebilir:

• Gümrük mührünün bozulması,
• Eşyanın başka bir taşıma aracına aktarılması,
• Kaza veya araç arızası,
• Yükün zarar görmesi,
• Eşyanın kısmen veya tamamen kaybolması,
• Belirlenen güzergâhtan zorunlu olarak sapılması,
• Taşımanın öngörülen sürede tamamlanmasını engelleyen bir durumun ortaya çıkması.

NCTS Faz 5 ile taşıma sırasında meydana gelen olayların, varış gümrük idaresine ulaşılması beklenmeden “Olay Kaydı Gümrük İdaresi” rolündeki yetkili gümrük tarafından sisteme kaydedilmesi mümkündür.

Karne veya taşıma belgesi üzerine açıklama yazılması tek başına yeterli kabul edilmemeli; olayın NCTS üzerinde kayıt altına alınması ve gerekli resmî belgelerin temin edilmesi sağlanmalıdır.

• Ortak Transit İşleminin Sonlandırılması ve İbrası

Eşyanın varış gümrük idaresine ulaşması, transit işleminin fiilen sonlandırılması bakımından önemlidir. Ancak rejimin ibra edilmesi, hareket ve varış gümrük idareleri arasındaki elektronik mesajların ve kontrol sonuçlarının uygun bulunmasına bağlıdır.

Eşyanın:

• Belirlenen süre içinde varış idaresine ulaşmaması,
• Eksik veya farklı çıkması,
• Mühürlerin ihlal edilmiş olması,
• Varış bildiriminin yapılmaması,
• Transit işleminin usulüne uygun biçimde kapatılmaması

durumunda araştırma işlemi başlatılabilir.

Araştırma sonucunda transit rejiminin usulüne uygun tamamlanmadığının belirlenmesi hâlinde gümrük borcu doğabilir; vergilerin tahsili, teminatın kullanılması ve olayın niteliğine göre idari veya cezai yaptırımlar gündeme gelebilir.

Bilgilendirme Notu: Bu içerik, AB Global Akademi kapsamında dış ticaret sektöründe çalışan profesyoneller ve dış ticaret eğitimi alan öğrenciler için genel eğitim ve bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Belirli bir transit taşıması veya gümrük işlemi bakımından bağlayıcı hukuki görüş niteliğinde değildir. İşlem öncesinde eşyanın gümrük statüsü, güzergâh ülkeleri, teminat türü, EORI bilgileri, emniyet ve güvenlik yükümlülükleri ile hareket, transit ve varış gümrük idarelerinin güncel mevzuat ve uygulamaları ayrıca kontrol edilmelidir.