AB

Global Akademi

(Özet Beyan)

• Giriş

Dış Ticaret; Sürekli değişen mevzuatı, uluslararası düzenlemeleri ve uygulama farklılıkları nedeniyle uzmanlık gerektiren dinamik bir çalışma alanıdır. Bu nedenle güncel bilgiye erişim, doğru yorumlama ve süreç yönetimi büyük önem taşımaktadır.

Global Akademi; Dış ticaret profesyonelleri, yöneticiler ve dış ticaret kariyerinde kendisini geliştirmek isteyen adaylar ile öğrenciler için hazırlanmış kapsamlı bir bilgi platformudur. İthalattan ihracata, gümrük mevzuatından lojistik süreçlerine kadar birçok konuda hazırlanan eğitim sunumları; teorik bilgiyi uygulama deneyimiyle birleştirerek mesleki gelişime katkı sağlamayı amaçlamaktadır.

Alanında uzman ekipler tarafından hazırlanan bu içerikler, dış ticaret süreçlerini daha etkin yönetmek, operasyonel riskleri azaltmak ve sektörel gelişmeleri yakından takip etmek isteyen herkes için güvenilir bir başvuru kaynağı niteliğindedir.

Global Akademi; Bilgiye erişimi kolaylaştırırken dış ticaret alanında yetkin, donanımlı ve sektöre değer katan profesyoneller yetiştirmeyi hedeflemektedir.

Yasal Uyarı; Dış ticaret işlemleri, mevzuata tam uyum ve dikkat gerektiren süreçlerdir. Olası hata ve risklerin önüne geçebilmek adına, işlemlerinizde alanında uzman profesyonellerden destek almanızı tavsiye ederiz. Bu çalışma, AB Gümrük Müşavirliği ve Danışmanlık Anonim Şirketi uzmanları tarafından bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup, içerik ve bilgileri genel niteliktedir. Mevzuatta meydana gelebilecek değişiklikler, uygulama farklılıkları veya bilginin kullanımından kaynaklanabilecek sonuçlar nedeniyle AB Gümrük Müşavirliği ve Danışmanlık Anonim Şirketi'nin herhangi bir hukuki veya mali sorumluluğu bulunmamaktadır.

• Özet Beyan Nedir

Özet beyan, Türkiye Gümrük Bölgesine getirilecek eşya hakkında emniyet ve güvenlik amacıyla gümrük idaresine önceden bilgi verilmesini sağlayan elektronik bildirimdir. Beyanda eşyanın tanımı, taşıma şekli, taşıma aracı, gönderici, alıcı, yükleme ve boşaltma yeri ile sevkiyata ilişkin diğer bilgiler yer alır. Bu bilgiler gümrük idaresinin eşya Türkiye’ye ulaşmadan önce risk analizi yapmasına ve gerekli kontrolleri planlamasına imkân sağlar.

Özet beyan, eşyanın serbest dolaşıma alınmasını sağlayan bir ithalat beyannamesi değildir. Giriş özet beyanının sunulması, eşyanın daha sonra tabi tutulacağı ithalat, transit, antrepo veya diğer gümrük işlemlerinin yerine geçmez.

• Özet Beyan, Varış Bildirimi ve Çıkış Bildirimi Arasındaki Fark

Uygulamada Birbiriyle Karıştırılabilen Dört Farklı Bildirim Bulunmaktadır;

• Giriş Özet Beyanı

Eşya Türkiye Gümrük Bölgesine gelmeden önce emniyet ve güvenlik verilerinin bildirilmesidir.

• Varış Bildirimi

Deniz veya hava taşıtının ilgili gümrük idaresine fiilen ulaştığının elektronik olarak bildirilmesidir.

• Çıkış Özet Beyanı

Türkiye Gümrük Bölgesinden çıkacak eşya için gümrük beyannamesi verilmesinin gerekmediği durumlarda sunulan emniyet ve güvenlik bildirimidir.

• Çıkış Bildirimi

Türkiye Gümrük Bölgesini terk eden taşıttaki bütün eşyayı kapsayan taşıt çıkış bildirimidir.

Bu bildirimlerin amacı, verilme zamanı ve sorumluları birbirinden farklıdır.

• Özet Beyanı Kim Verir

Özet beyanın verilmesinden öncelikle taşıyıcı sorumludur. Taşıyıcı; eşyayı Türkiye Gümrük Bölgesine getiren veya eşyanın Türkiye Gümrük Bölgesine taşınması sorumluluğunu üstlenen kişidir.

Özet Beyan Ayrıca:

• • Taşıyıcı adına hareket eden kişi,
• • Taşıyıcının temsilcisi,
• • Eşyayı gümrük idaresine sunabilen kişi,
• • Eşyanın gümrüğe sunulmasını sağlayan kişi,
• • Bu kişilerin temsilcileri

tarafından da verilebilir.

Taşıma aracının kullanıcısı veya işleticisi, taşıma şekline bakılmaksızın özet beyan sunabilir. Gerekli koşulların sağlanması hâlinde taşıyıcı dışındaki üçüncü bir kişi de bildirimi gerçekleştirebilir.

• Üçüncü Kişi Tarafından Verilen Özet Beyan

Özet beyanın üçüncü bir kişi tarafından sunulması, bildirimin taşıyıcı adına temsil yoluyla verildiği anlamına gelmeyebilir. Bu durumda üçüncü kişi, bildirimi taşıyıcının yerine sunmuş olur. Ancak taşıyıcının özet beyanın süresinde verilmesini sağlama sorumluluğu devam eder. Bu nedenle taşıyıcının, bildirimi sunacak üçüncü kişiden sürelere uyulacağına ilişkin taahhüt alması önemlidir. Bildirimin başka bir kişi tarafından hazırlanması, taşıyıcının mevzuattan doğan sorumluluklarını kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

• Kombine Taşımacılıkta Özet Beyanı Kim Verir

Eşya yüklü bir taşıma aracının, başka bir taşıma aracıyla Türkiye Gümrük Bölgesine getirildiği taşımalarda özel bir sorumluluk düzeni uygulanır. Taşınan aracın bağımsız biçimde hareket edebilmesi ve Türkiye’ye girişten sonra aktif taşıma aracı hâline gelmesi durumunda özet beyan yükümlülüğü, taşınan aktif aracın işleticisine aittir.

Bu kapsamda, eşya yüklü bir kara taşıtının gemiyle Türkiye’ye getirildiği Ro-Ro taşımalarında özet beyan, eşyanın bulunduğu kara taşıtının işleticisi tarafından verilmelidir. Kombine taşıma kapsamında getirilen kara taşıtındaki eşya için özet beyan süresi belirlenirken geminin tabi olduğu denizyolu süresi esas alınır.

• SLOT Anlaşmalarında ve Paylaşımlı Taşımada Sorumluluk

Deniz veya hava taşımacılığında aynı taşıma aracının birden fazla taşıyıcı tarafından paylaşılması mümkündür. Bu taşıma modeli, slot agreement veya benzeri kapasite paylaşım sözleşmelerine dayanabilir.

Bu durumda özet beyanı verme yükümlülüğü, taşıma hizmetini üstlenen ve taşınan eşya için kendi adına taşıma belgesi düzenleyen kişiye aittir. Gemide yük taşıyan ve taşıdığı eşya için konşimento düzenleyen her işletme, kendi taşıması bakımından taşıyıcı kabul edilir. Dolayısıyla gemiyi paylaşan her taşıyıcı, düzenlediği taşıma belgesi kapsamındaki eşya için ayrı ayrı özet beyan yükümlülüğü taşıyabilir.

• Özet Beyan Nereye ve Nasıl Verilir

Özet beyan, eşyanın Türkiye Gümrük Bölgesine giriş yaptığı yetkili giriş gümrük idaresine elektronik veri işleme yöntemiyle sunulur.

Giriş gümrük idaresi; eşyanın Türkiye Gümrük Bölgesine getirildiği, risk analizine dayalı giriş kontrollerinin gerçekleştirildiği ve gerekli sevk işlemlerinin yürütüldüğü gümrük idaresidir. Deniz veya hava taşıtının Türkiye’de birden fazla liman ya da havalimanına uğraması durumunda özet beyan, eşyanın fiilen boşaltılacağı yerdeki gümrük idaresine gönderilir.

• Özet Beyan Verme Süreleri

Giriş özet beyanının verilme zamanı, taşıma türüne ve denizyolu taşımalarında hareket limanının bulunduğu yere göre değişir.

• Denizyolu Taşımacılığında Özet Beyan Süreleri

Konteynerle Taşınan Eşya

Karadeniz, Akdeniz ve belirlenen yakın liman uygulaması dışında kalan limanlardan yapılan konteyner taşımalarında özet beyan, hareket limanında eşyanın gemiye yüklenmesinden en az 24 saat önce verilmelidir.

Dökme veya Ambalajlı Eşya

Yakın liman uygulamasına girmeyen limanlardan getirilen dökme veya ambalajlı eşya için özet beyan, geminin Türkiye Gümrük Bölgesindeki ilk varış limanına ulaşmasından en az dört saat önce sunulmalıdır.

Yakın Liman Taşımaları

Aşağıdaki limanlarla Türkiye Gümrük Bölgesindeki limanlar arasında gerçekleştirilen taşımalarda özet beyan, ilk varış limanına ulaşılmasından en az iki saat önce verilmelidir:

• • Karadeniz üzerindeki yabancı ülke limanları,
• • Akdeniz üzerindeki yabancı ülke limanları,
• • Avrupa Birliği Gümrük Bölgesinde bulunan limanlar.

Fransa’nın denizaşırı illeri, Azorlar, Madeira ve Kanarya Adaları bu yakın liman uygulamasının dışındadır.

• Aynı Gemide Farklı Yük Türlerinin Bulunması

Bir gemide hem konteyner yükü hem dökme veya ambalajlı eşya bulunması durumunda bütün yükler için tek bir süre uygulanmaz.

Her eşya grubu kendi taşıma biçimine göre değerlendirilir:

• • Konteyner eşya için konteyner taşıma süresi,
• • Dökme ve ambalajlı eşya için bu eşyalara ilişkin süre

ayrı ayrı dikkate alınır.

• Havayolu Taşımacılığında Özet Beyan Süreleri

Kısa Mesafeli Uçuşlar

Dört saatten kısa süren uçuşlarda özet beyan, en geç uçağın hareket havalimanından kalktığı ana kadar verilmelidir.

Uzun Mesafeli Uçuşlar

Dört saatten uzun süren uçuşlarda bildirim, uçağın Türkiye Gümrük Bölgesindeki ilk havalimanına inmesinden en az dört saat önce sunulmalıdır.

• Demiryolu Taşımacılığında Özet Beyan Süresi

Demiryoluyla getirilen eşya için özet beyan, trenin giriş gümrük idaresine ulaşmasından en az iki saat önce verilmelidir.

• Karayolu Taşımacılığında Güncel Uygulama

Karayolu taşımalarında eski metinlerde bulunan “giriş gümrük idaresine varmadan bir saat önce veya bunun mümkün olmaması hâlinde varıştan sonraki bir saat içinde” düzenlemesi güncel uygulamayı yansıtmamaktadır. 2026 yılı uygulamasında, uluslararası sözleşmeler kapsamında başlamış bir transit işlemiyle Türkiye Gümrük Bölgesine getirilen eşya hariç olmak üzere, özet beyan bilgilerini içeren transit beyanının taşıt giriş gümrük idaresine ulaşmadan önce elektronik ortamda verilmesi gerekir. Bu nedenle karayolu operasyonlarında bildirim, taşıt sınır kapısına ulaştıktan sonraya bırakılmamalıdır.

• Birden Fazla Liman veya Havalimanına Uğrayan Taşıtlar

Deniz veya hava taşıtının Türkiye’de birden fazla liman ya da havalimanına uğraması hâlinde, her eşya için boşaltılacağı yerdeki gümrük idaresine özet beyan verilmelidir. Örneğin bir geminin sırasıyla Mersin, İzmir ve Derince limanlarına uğraması hâlinde, her limanda boşaltılacak eşya için ilgili gümrük idaresine ayrı bildirim gönderilir.

Süre hesabı yapılırken taşıtın Türkiye Gümrük Bölgesindeki ilk varış noktası dikkate alınır. Yakın limandan gelen gemilerde, sonraki limanlarda indirilecek eşya da dâhil olmak üzere gerekli özet beyanların ilk limana ulaşılmadan en az iki saat önce sunulması gerekir.

• Ro-Ro Taşımalarında Süre Nasıl Hesaplanır

Gemiyle Türkiye’ye getirildikten sonra limanda aktif taşıma aracına dönüşen eşya yüklü kara taşıtlarında, karayolu süresi değil denizyolu taşımacılığı için belirlenen süre uygulanır. Yakın limandan gelen Ro-Ro gemisindeki eşya yüklü bir kara taşıtı için özet beyan, geminin Türkiye’deki ilk varış limanına ulaşmasından en az iki saat önce verilmelidir.

• Gümrük Sisteminin Çalışmaması Durumunda İzlenecek Yol

Gümrük idaresinin elektronik sisteminin çalışmaması hâlinde özet beyan yazılı olarak sunulabilir.

Yazılı Bildirimde:

• • Gümrük Yönetmeliği’nin 10/A numaralı ekinde bulunan Emniyet ve Güvenlik Belgesi,
• • Birden fazla eşya kalemi bulunması hâlinde 10/B numaralı ekteki kalem listesi

kullanılır.

Gerek görülmesi durumunda yükleme listeleri ve taşıma belgeleri de gümrük idaresine ibraz edilir. Elektronik sistem yeniden çalışmaya başladıktan sonra yazılı olarak verilen özet beyan bilgilerinin en geç takip eden iş günü içerisinde sisteme kaydedilmesi gerekir.

• Varış Bildirimi Nedir

Varış bildirimi, denizyolu veya havayoluyla Türkiye Gümrük Bölgesine giren taşıtın eşyanın boşaltılacağı gümrük idaresine ulaştığını gösteren elektronik bildirimdir. Bildirim, daha önce sunulan giriş özet beyanlarının belirlenmesi için gerekli bilgileri içerir. Böylece taşıma aracı, boşaltılacak eşya ve ilgili özet beyan kayıtları gümrük sistemi üzerinden eşleştirilir. Varış bildirimi, taşıma aracının gümrük idaresine ulaşmasıyla birlikte gecikmeksizin elektronik ortamda gönderilmelidir.

• Varış Bildirimini Kim Verir

Giriş özet beyanı belirli şartlarla üçüncü kişiler tarafından verilebilirken varış bildirimi yalnızca:

• • Taşıma aracının işleticisi,
• • Taşıyıcı,
• • Bunların yetkili temsilcisi

tarafından sunulur.

• Hangi Taşıma Türlerinde Varış Bildirimi Verilir

Denizyolu ve havayolu taşımalarında elektronik varış bildirimi verilmesi zorunludur. Karayolu ve demiryolu taşımalarında ise bu yükümlülük, eşyanın gümrük idaresine sunulmasıyla yerine getirilmiş olur.

• Türkiye’de Boşaltılmayacak Eşyanın Durumu

Varış bildirimi yalnızca Türkiye’de boşaltılacak eşyaya ilişkin özet beyan bilgilerini kapsar. Taşıtta bulunmasına rağmen varış yeri başka bir ülke olan ve Türkiye’de boşaltılmayacak eşya varış bildirimine dâhil edilmez. Diğer limanlara taşınmak üzere gemide bırakılan FROB yükler de Türkiye’de boşaltılmadıkları için giriş özet beyanı ve varış bildirimi kapsamında gösterilmez.

• Boş Konteynerlerin Bildirimi

Göndericiye veya gemi hattı işleticisine ait boş konteynerler gemiden indirilecekse giriş özet beyanı ile varış bildirimine dâhil edilir. Gemide kalacak ve Türkiye’de indirilmeyecek boş konteynerlerin ise özet beyan veya varış bildiriminde gösterilmesi gerekmez.

• Çıkış Özet Beyanı Nedir

Türkiye Gümrük Bölgesinden çıkacak eşya için bir gümrük beyannamesi verilmesi gerekiyorsa emniyet ve güvenlik bilgileri kural olarak bu beyanname üzerinden sağlanır. Gümrük beyannamesi verilmesinin gerekmediği bir durumda, eşyanın Türkiye Gümrük Bölgesinden çıkarılabilmesi için çıkış özet beyanı sunulur.

Çıkış özet beyanı, ihracat gümrük idaresine değil eşyanın Türkiye Gümrük Bölgesinden fiilen çıkacağı çıkış gümrük idaresine verilir. Türkiye Gümrük Bölgesinin kara sularından veya hava sahasından, gümrük bölgesi içinde durmaksızın geçen taşıtların taşıdığı eşya için çıkış özet beyanı aranmaz.

Çıkış özet beyanı uygulaması 2013/54 sayılı Aktarma Genelgesi çerçevesinde yürütülmektedir.

• Çıkış Bildirimi Nedir

Çıkış bildirimi; Türkiye Gümrük Bölgesini terk eden taşıtın işleticisi veya temsilcisi tarafından, taşıtta bulunan bütün eşyayı kapsayacak şekilde çıkış gümrük idaresine yapılan elektronik bildirimdir.

Çıkış Bildiriminde;

• • Daha önce düzenlenen gümrük beyannamesi,
• • Beyanname yerine kullanılan belge,
• • Varsa özet beyan bilgileri,
• • Taşıma aracı ve taşıma işlemine ilişkin veriler

yer alır.

Kara sınır kapısından transit rejimi kapsamında Türkiye Gümrük Bölgesini terk eden taşıtlar için çıkış bildirimi verilmez. Bu istisna dışında Türkiye Gümrük Bölgesinden ayrılan taşıma araçları için çıkış bildirimi yapılmalıdır.

• Özet Beyanın Aranmadığı Eşya ve Durumlar

Gümrük Yönetmeliğinde Belirtilen Aşağıdaki Eşya İçin Giriş Özet Beyanı Aranmaz;

• • Elektrik enerjisi,
• • Boru hattıyla getirilen eşya,
• • Elektronik ortam içerenler dâhil mektup, posta kartı ve basılı yayınlar,
• • Uluslararası Posta Sözleşmesi kapsamında taşınan eşya,
• • Yolcu eşyası,
• • Mevzuatın izin verdiği durumlarda sözlü veya başka bir tasarruf yoluyla beyan edilen eşya,
• • ATA Karnesi kapsamındaki eşya,
• • Gümrüklerden Geçiş Karnesi kapsamındaki eşya,
• • TIR Karnesi kapsamındaki eşya,
• • Form 302 kapsamında taşınan eşya,
• • Diplomatik veya konsüler muafiyet kapsamındaki eşya,
• • Belirli güvenlik ve kamu kurumlarının kendi taşıtlarıyla getirip götürdükleri silah ve askerî malzeme,
• • Üretim veya sondaj platformlarına ilişkin belirli malzeme ve zararsız atıklar,
• • Gümrük Kanunu’nun 167’nci maddesinde belirtilen cenazeler.

Palet, konteyner ve bir taşıma sözleşmesi kapsamında deniz, hava, kara veya demiryoluyla taşınan eşya için sözlü ya da başka bir yolla beyan hükümlerine dayanılarak özet beyan istisnası uygulanması mümkün olmayabilir. Bu nedenle istisna değerlendirmesi eşyanın niteliği ve taşıma yöntemi birlikte incelenerek yapılmalıdır.

• Özet Beyan İşlemlerinde Dikkat Edilecek Konular

Özet beyan hazırlanırken aşağıdaki bilgilerin taşıma ve ticari belgelerle uyumlu olması gerekir:

• • Gönderici ve alıcı bilgileri,
• • Taşıyıcının kimliği,
• • Taşıma aracı bilgileri,
• • Konşimento, hava yolu taşıma senedi veya diğer taşıma belgesi numarası,
• • Eşyanın doğru ve anlaşılır tanımı,
• • Brüt ağırlık ve kap adedi,
• • Yükleme ve boşaltma noktaları,
• • Konteyner numaraları,
• • Mühür bilgileri,
• • Taşıma güzergâhı,
• • Eşyanın boşaltılacağı gümrük idaresi,
• • Bildirimin taşıma türüne göre belirlenen sürede verilmesi.

Eşyanın yalnızca “malzeme”, “parça”, “numune” veya “muhtelif eşya” gibi genel ifadelerle tanımlanması, sağlıklı risk analizi yapılmasını engelleyebilir. Eşya tanımının ticari belgelerle uyumlu ve ürünün ne olduğunu açıklayabilecek yeterlilikte olması gerekir.

Eksik, hatalı veya süresinden sonra verilen bilgiler; gümrük işlemlerinin gecikmesine, ek kontrol yapılmasına, düzeltme gerekliliğine ve ilgili mevzuat kapsamında idari yaptırım uygulanmasına neden olabilir.

Bilgilendirme Notu; Bu içerik, AB Global Akademi kapsamında dış ticaret çalışanları ile dış ticaret eğitimi alan öğrencilerin genel bilgi edinmesine katkı sağlamak amacıyla hazırlanmıştır. Belirli bir taşıma, özet beyan, transit veya gümrük işlemi bakımından bağlayıcı hukuki görüş niteliğinde değildir. Taşıma şekli, hareket ve varış noktaları, eşyanın niteliği, transit belgesi ve ilgili gümrük idaresinin güncel uygulaması işlem öncesinde ayrıca kontrol edilmelidir.