AB

Global Akademi

(Serbest Bölgeler)

• Giriş

Dış Ticaret; Sürekli değişen mevzuatı, uluslararası düzenlemeleri ve uygulama farklılıkları nedeniyle uzmanlık gerektiren dinamik bir çalışma alanıdır. Bu nedenle güncel bilgiye erişim, doğru yorumlama ve süreç yönetimi büyük önem taşımaktadır.

Global Akademi; Dış ticaret profesyonelleri, yöneticiler ve dış ticaret kariyerinde kendisini geliştirmek isteyen adaylar ile öğrenciler için hazırlanmış kapsamlı bir bilgi platformudur. İthalattan ihracata, gümrük mevzuatından lojistik süreçlerine kadar birçok konuda hazırlanan eğitim sunumları; teorik bilgiyi uygulama deneyimiyle birleştirerek mesleki gelişime katkı sağlamayı amaçlamaktadır.

Alanında uzman ekipler tarafından hazırlanan bu içerikler, dış ticaret süreçlerini daha etkin yönetmek, operasyonel riskleri azaltmak ve sektörel gelişmeleri yakından takip etmek isteyen herkes için güvenilir bir başvuru kaynağı niteliğindedir.

Global Akademi; Bilgiye erişimi kolaylaştırırken dış ticaret alanında yetkin, donanımlı ve sektöre değer katan profesyoneller yetiştirmeyi hedeflemektedir.

Yasal Uyarı; Dış ticaret işlemleri, mevzuata tam uyum ve dikkat gerektiren süreçlerdir. Olası hata ve risklerin önüne geçebilmek adına, işlemlerinizde alanında uzman profesyonellerden destek almanızı tavsiye ederiz. Bu çalışma, AB Gümrük Müşavirliği ve Danışmanlık Anonim Şirketi uzmanları tarafından bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup, içerik ve bilgileri genel niteliktedir. Mevzuatta meydana gelebilecek değişiklikler, uygulama farklılıkları veya bilginin kullanımından kaynaklanabilecek sonuçlar nedeniyle AB Gümrük Müşavirliği ve Danışmanlık Anonim Şirketi'nin herhangi bir hukuki veya mali sorumluluğu bulunmamaktadır.

• Serbest Bölge Nedir

Serbest bölgeler; Türkiye’nin siyasi sınırları içerisinde bulunan ancak ithalat vergileri, ticaret politikası önlemleri ve kambiyo uygulamaları bakımından özel kurallara tabi tutulan ekonomik alanlardır. Serbest bölgeler Türkiye Cumhuriyeti topraklarının dışında değildir. Bu bölgelerin farklı statüsü; yalnızca gümrük, dış ticaret, kambiyo ve belirli vergisel işlemler bakımından özel düzenlemeler uygulanmasından kaynaklanır.

3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanunu’na göre bu alanlar, Türkiye Gümrük Bölgesi’nin bir parçası olmakla birlikte serbest dolaşımda olmayan eşyanın serbest dolaşıma sokulmadan muhafaza edilebildiği, işlenebildiği veya mevzuatın izin verdiği diğer işlemlere tabi tutulabildiği yerlerdir.

• Serbest Bölgelerin Kuruluş Amaçları Nelerdir

Türkiye’deki Serbest Bölge Modelinin Temel Amaçları Şunlardır;

• • İhracata yönelik yatırım ve üretimi desteklemek,
• • İşletmelerin dış pazarlara açılmasını kolaylaştırmak,
• • Doğrudan yabancı sermaye yatırımlarını artırmak,
• • Teknoloji transferini ve yüksek katma değerli üretimi teşvik etmek,
• • İstihdam oluşturmak,
• • Uluslararası ticaret hacmini geliştirmek,
• • Lojistik ve tedarik zinciri imkânlarını güçlendirmek.

Serbest bölgeler özellikle üretim, ihracat, depolama, montaj, bakım-onarım ve uluslararası ticaret faaliyetlerinin belirli bir idari sistem içerisinde yürütülmesine imkân sağlar.

• Serbest Bölgeler Türkiye Gümrük Bölgesi Dışında mıdır

Serbest bölgeler, Türkiye Gümrük Bölgesi’nin bir parçasıdır. Bununla birlikte Türkiye’nin Avrupa Birliği’ne tam üyeliğinin gerçekleşeceği tarihe kadar;

• • Gümrük Rejimlerinin Uygulanması Bakımından Türkiye Gümrük Bölgesi Dışında,
• • Menşe Hükümlerinin Uygulanması Yönünden Türkiye Gümrük Bölgesi İçinde

kabul edilmektedir.

Bu nedenle Türkiye’den serbest bölgeye gönderilen eşya ihracat rejimine, serbest bölgeden Türkiye’ye getirilen eşya ise serbest dolaşıma giriş ve ithalat işlemlerine tabi tutulur.

• Serbest Bölgelerde Hangi Mevzuat Uygulanır

Serbest bölgelerde Türkiye’de yürürlükte bulunan kanunların tamamının uygulanmadığı yönündeki değerlendirme doğru değildir. Serbest bölge işlemlerinde başta aşağıdaki düzenlemeler olmak üzere, işlemin niteliğine göre ilgili mevzuat hükümleri uygulanır;

• • 3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanunu,
• • Serbest Bölgeler Uygulama Yönetmeliği,
• • 4458 sayılı Gümrük Kanunu,
• • Gümrük Yönetmeliği,
• • Vergi Usul Kanunu,
• • Gelir Vergisi ve Kurumlar Vergisi mevzuatı,
• • Katma Değer Vergisi mevzuatı,
• • Özel Tüketim Vergisi mevzuatı,
• • Türk Ticaret Kanunu,
• • İş ve sosyal güvenlik mevzuatı,
• • Çevre, ürün güvenliği ve teknik düzenleme hükümleri,
• • Ticaret Bakanlığınca yayımlanan genelge ve uygulama talimatları.

Dolayısıyla serbest bölgeler, genel mevzuatın tamamen devre dışı kaldığı alanlar değildir. İstisna ve muafiyetler yalnızca kanunda belirtilen işlem, faaliyet, eşya veya kazançlar için uygulanır.

• Serbest Bölgelerin Sağladığı Başlıca Avantajlar

Serbest bölgelerde faaliyet gösteren işletmeler, faaliyet ruhsatlarının kapsamı ve mevzuatta aranan şartların yerine getirilmesi hâlinde şu imkânlardan yararlanabilir;

• • Belirli üretim kazançlarında gelir veya kurumlar vergisi istisnası,
• • İhracat oranı şartını sağlayan üretici işletmelerde çalışan ücretlerine ilişkin gelir vergisi istisnası,
• • Serbest bölge faaliyetleriyle bağlantılı işlem ve belgelerde damga vergisi ve harç istisnası,
• • Serbest bölgede verilen belirli hizmetlerde KDV istisnası,
• • İhraç amaçlı yük taşıma işlerinde KDV istisnası,
• • Serbest dolaşımda olmayan eşyanın ithalat vergileri ödenmeden bölgede bulundurulabilmesi,
• • Eşyanın belirli bir genel süre sınırlaması olmadan bölgede muhafaza edilebilmesi,
• • Döviz veya Türk lirası ile işlem yapabilme imkânı,
• • Kazançların gerekli yükümlülükler yerine getirildikten sonra transfer edilebilmesi,
• • Avrupa Birliği ve diğer dış pazarlara erişim kolaylığı,
• • Uzun süreli faaliyet ruhsatı seçenekleri,
• • Lojistik, depolama ve tedarik zinciri avantajları.

Bu imkânlar bütün kullanıcılara kendiliğinden ve sınırsız biçimde uygulanmaz. Faaliyet ruhsatının konusu, eşyanın gümrük statüsü, satışın yönü, üretimin nerede gerçekleştirildiği ve vergisel şartların yerine getirilip getirilmediği ayrıca değerlendirilmelidir.

• Serbest Bölgelerde Hangi Faaliyetler Yapılabilir

Ticaret Bakanlığının uygun görmesi ve faaliyet ruhsatı düzenlenmesi şartıyla serbest bölgelerde başlıca şu faaliyetler yürütülebilir;

• • Üretim,
• • Alım ve satım,
• • Depo işletmeciliği,
• • Montaj ve/veya demontaj,
• • Basit işlem ve elleçleme,
• • Bakım ve onarım,
• • Bankacılık,
• • Test, etiketleme ve ambalajlama,
• • Ticaret Bakanlığınca uygun görülen diğer sınai, ticari ve hizmet faaliyetleri.

Faaliyet ruhsatında bulunmayan bir faaliyetin yürütülmesi mümkün değildir. Yeni bir faaliyet konusuna geçilmesi durumunda ruhsat değişikliği veya yeni ruhsat başvurusu gerekebilir.

• Serbest Bölgelere Getirilmesi Yasak veya İzne Tabi Eşyalar

Ateşli silahlar ve mühimmat, radyoaktif maddeler, tehlikeli ve zehirli atıklar dâhil her türlü atık ile Bakanlıkça belirlenen diğer eşyanın serbest bölgelere getirilmesi yasaktır. Bölgede üretim veya Ar-Ge amacıyla kullanılacak bazı mühimmatlar için ilgili izin hükümleri saklıdır.

Parlayıcı, patlayıcı, yanıcı veya birlikte bulundurulduğunda tehlike oluşturabilecek maddelerin bölgeye girişine ancak uygun tesis, özel düzenek ve güvenlik şartlarının sağlanması hâlinde izin verilebilir. Uluslararası sözleşmeler veya özel mevzuat kapsamında kontrole tabi ürünlerde ilgili kamu kurumlarının izin ve denetim hükümleri ayrıca uygulanır.

• Serbest Bölgede Şirket Kuruluşu Nasıl Yapılır

Serbest bölgede ticari faaliyete başlanabilmesi için serbest bölge merkezli bir şirket kurulması veya mevcut şirket adına serbest bölge şubesi açılması gerekir. Türkiye’de yerleşik şirketler, serbest bölgedeki faaliyetlerini şube üzerinden yürütür. Merkezi serbest bölgede bulunan şirketler ise aynı ticaret unvanıyla Türkiye’nin başka bir yerinde faaliyet gösteremez veya şube açamaz. Serbest bölge merkezli şirketlerin esas sözleşmelerinde yer alan unvan, merkez, amaç ve konu ile süreye ilişkin değişiklikler öncesinde Serbest Bölgeler Genel Müdürlüğünün onayı aranır.

• Serbest Bölge Faaliyet Ruhsatı Nasıl Alınır

Serbest bölgede faaliyette bulunmak isteyen yerli veya yabancı gerçek ve tüzel kişiler, Faaliyet Ruhsatı Müracaat Formu ile gerekli ekleri hazırlayarak faaliyet gösterilmek istenen Serbest Bölge Müdürlüğüne başvurulur ve ilgili başvurular Ticaret Bakanlığı Serbest Bölgeler Genel Müdürlüğü tarafından değerlendirilir.

İncelemede Başlıca Şu Unsurlar Dikkate Alınır:

• • Faaliyetin üretim ve ihracat potansiyeli,
• • Kullanılacak teknoloji ve üretim yöntemi,
• • Planlanan yatırım tutarı,
• • İhracat ve üretim taahhütleri,
• • Sağlanacak istihdam,
• • Faaliyetin çevre ve insan sağlığı üzerindeki etkisi,
• • Serbest bölgenin sektörel yapısına ve kümelenmesine uygunluk,
• • Bölgenin fiziki kapasitesi ve altyapı imkânları,
• • Başvuru sahibinin mali ve ticari yeterliliği,
• • Faaliyetin iç piyasada haksız rekabete yol açıp açmayacağı.

Yürürlükteki 2009/3 sayılı Genelge uyarınca genel faaliyet ruhsatı müracaat ücreti 5.000 ABD dolarıdır. Başvuru sırasında güncel hesap bilgileri ve belge listesi ilgili Serbest Bölge Müdürlüğünden kontrol edilmelidir.

Faaliyet Ruhsatlarının Geçerlilik Süresi

Kullanıcı statüsü Üretim faaliyetleri Diğer faaliyetler

Yatırımcı kullanıcı 45 yıl 30 yıl

Kiracı kullanıcı 20 yıl 15 yıl

Yatırımcı kullanıcı, bölgede kendi üstyapısını oluşturan veya mevcut bir üstyapıyı devralan kişidir. Kiracı kullanıcı ise bölge kurucu ve işletici şirketten ya da işyeri kiralama ruhsatı bulunan bir kullanıcıdan işyeri kiralayarak faaliyet gösterir. Faaliyetine kesintisiz devam etmek isteyen kullanıcıların ruhsat süresi sona ermeden önce başvurması gerekir. Başvurunun kabul edilmesi hâlinde, önceki ruhsatın bitiş tarihinden başlayacak şekilde aynı numarayla yeni faaliyet ruhsatı düzenlenebilir.

• Faaliyet Ruhsatının Askıya Alınması veya İptali

Faaliyet ruhsatında belirtilen şartlara uyulmaması, ruhsat dışı faaliyette bulunulması, mevzuata aykırı işlem yapılması veya idari yükümlülüklerin yerine getirilmemesi durumunda faaliyet geçici olarak durdurulabilir ya da ruhsat iptal edilebilir. Ruhsatı iptal edilen veya süresi sona eren kullanıcıların bölgedeki eşya ve üstyapılarının tasfiyesi, tahliyesi veya devri 3218 sayılı Kanun ve Serbest Bölgeler Uygulama Yönetmeliği hükümleri doğrultusunda yürütülür.

• Türkiye ile Serbest Bölgeler Arasındaki Ticaret

Türkiye’den serbest bölgeye gönderilen eşya ihracat rejimine tabidir. Serbest bölgeden Türkiye’ye getirilen eşya ise serbest dolaşıma giriş hükümleri kapsamında ithalat işlemine konu olur.

Bedeli bir parti itibarıyla 5.000 ABD doları veya karşılığı Türk lirasını aşmayan Türkiye çıkışlı eşya, gerekli onayın alınması hâlinde isteğe bağlı olarak ihracat beyannamesine tabi tutulmadan Serbest Bölge İşlem Formu ile bölgeye gönderilebilir. Ancak KDV istisnasının uygulanması için eşyanın bölgeye ulaştığının ve işlemin mevzuata uygun biçimde tamamlandığının belgelenmesi gerekir.

Serbest bölgeler ile yabancı ülkeler veya diğer serbest bölgeler arasında gerçekleştirilen ticarette Türkiye’nin genel dış ticaret rejimi uygulanmaz. Bununla birlikte yasaklar, kısıtlamalar, uluslararası yaptırımlar, ürün güvenliği düzenlemeleri ve ilgili kamu kurumlarının izin şartları geçerliliğini korur.

• Serbest Bölge İşlem Formu ve SBBUP

Serbest bölgelerde gerçekleştirilen mal hareketleri, Serbest Bölge İşlem Formu ve Serbest Bölgeler Bilgisayar Uygulama Programı (SBBUP) üzerinden takip edilir.

Bu sistem kapsamında;

• • Yurt dışından bölgeye girişler,
• • Bölgeden yurt dışına çıkışlar,
• • Türkiye’den bölgeye sevkiyatlar,
• • Bölgeden Türkiye’ye yapılan satışlar,
• • Bölge içindeki kullanıcılar arasındaki işlemler,
• • Farklı serbest bölgeler arasında gerçekleştirilen hareketler

kayıt altına alınır.

İşlem formunda yer alan bilgiler ile fatura, taşıma belgesi, gümrük beyannamesi ve diğer destekleyici belgelerin birbiriyle uyumlu olması gerekir.

• Gümrük Statü Belgesi Nedir

Güncel uygulamada “Ön Statü Belgesi” yerine gümrük idareleri tarafından düzenlenen Gümrük Statü Belgesi kullanılmaktadır. Bu belge, serbest bölgeye konulan eşyanın serbest dolaşımda olup olmadığını gösterir. Eşyanın daha sonra Türkiye’ye getirilmesi, başka bir işleme tabi tutulması veya üretimde kullanılması durumunda gümrük statüsünün doğru biçimde tespit edilmesi vergilendirme bakımından önem taşır. Belgenin bulunmaması veya eşyanın statüsünün ispatlanamaması, eşyanın serbest dolaşımda olmayan eşya olarak değerlendirilmesine ve ithalat vergilerinin talep edilmesine neden olabilir.

• Serbest Bölgelerde A.TR Dolaşım Belgesi

Serbest bölgelerden Avrupa Birliği’ne eşya gönderilirken gerekli şartların karşılanması hâlinde A.TR Dolaşım Belgesi düzenlenebilir. Üçüncü ülke menşeli eşyanın A.TR eşliğinde Avrupa Birliği’ne gönderilebilmesi için eşyanın öncelikle serbest dolaşıma sokulması ve Ortak Gümrük Tarifesi kapsamında doğan yükümlülüklerin yerine getirilmesi gerekir. A.TR belgesi bir menşe belgesi değildir; Türkiye ile Avrupa Birliği arasındaki gümrük birliği kapsamında eşyanın serbest dolaşım durumunu gösterir.

• Serbest Bölgelerde Özel Hesap Ücreti

Özel Hesap Ücreti; Kullanıcının faaliyet konusu, ruhsat tarihi, eşyanın hareket yönü ve yapılan işlemin niteliğine göre değişebilir.

Üretim Ruhsatlı Kullanıcılarda Genel Uygulama Şöyledir;

• • Yurt dışından serbest bölgeye getirilen eşyanın CIF değeri üzerinden binde 1,
• • Serbest bölgeden Türkiye’ye çıkarılan eşyanın FOB değeri üzerinden binde 9

oranında Özel Hesap Ücreti alınır.

6 Şubat 2004 tarihinden sonra ruhsat alan üretici olmayan kullanıcıların yurt dışından bölgeye getirdiği veya bölgeden Türkiye’ye çıkardığı mallarda genel olarak Özel Hesap Ücreti alınmaz. Ancak yurt dışından getirilerek bölge içinde satılan eşyanın CIF değeri üzerinden binde 1 ücret doğabilir. Hem üretim hem alım-satım ruhsatına sahip kullanıcıların kendi ruhsatları arasındaki devirlerinde, işlemin yönüne göre binde 1 veya binde 9 oranı uygulanabilir.

Fason imalat, bakım-onarım ve ileri işçilik işlemlerinde ise belirli şartlarla bölgede oluşturulan katma değer üzerinden binde 1 oranında Özel Hesap Ücreti alınır. Uygulama ruhsat türüne ve mal hareketine göre değiştiğinden işlem öncesinde Bölge Müdürlüğü kayıtları üzerinden kontrol yapılmalıdır.

• Serbest Bölgelerde Ödemeler Hangi Para Birimiyle Yapılır

2017/10718 sayılı Karar uyarınca serbest bölgelerdeki faaliyetlerle ilgili ödemeler döviz veya Türk lirası üzerinden gerçekleştirilebilir. Bu nedenle yalnızca yatırım giderleri, ücretler ve kiraların Türk lirasıyla ödenebileceği yönündeki eski sınırlama güncel değildir. Taraflar, kambiyo ve sözleşme mevzuatındaki diğer yükümlülüklere uymak şartıyla ödeme para birimini belirleyebilir.

• Serbest Bölgelerde Kurumlar Vergisi İstisnası (2026 Yılında Yapılan Önemli Değişiklik)

7577 sayılı Kanun ile 3218 sayılı Kanun’un geçici 3’üncü maddesi değiştirilmiştir. Buna göre 1 Ocak 2026 tarihinden itibaren üretici kullanıcıların serbest bölgede imal ettikleri ürünlerden elde ettikleri aşağıdaki kazançlar gelir veya kurumlar vergisinden istisnadır:

• • Yurt dışına yapılan satışlardan doğan kazançlar,
• • Aynı serbest bölge içindeki kullanıcılara yapılan satışlardan doğan kazançlar,
• • Diğer serbest bölgelere yapılan satışlardan doğan kazançlar.

Serbest bölgede üretilen ürünlerin Türkiye’ye satışından elde edilen kazançlar ise istisna kapsamında değildir. İstisna yalnızca serbest bölgede, üretim ruhsatı kapsamında ve mükellefin kendi imalat faaliyeti sonucunda elde ettiği ürünlere uygulanır.

Şu Kazançlar Genel Olarak Kapsam Dışındadır;

• • Alım-satım faaliyetlerinden doğan kazançlar,
• • Serbest bölge dışında üretilen ürünlerin satışları,
• • Faaliyet ruhsatının dışında kalan üretimler,
• • Tamamı fason olarak ürettirilen ürünlerden sağlanan kazançlar,
• • Türkiye’ye yapılan satışlardan elde edilen kazançlar.

Üretimin belirli aşamalarının fason olarak yaptırılması; üretimin ağırlıklı bölümünün işletme tarafından gerçekleştirilmesi, üretim riskinin üstlenilmesi, gerekli kapasitenin bulunması ve ham madde ile yardımcı maddelerin işletme tarafından temin edilmesi şartlarıyla istisnaya engel olmayabilir.

• 6 Şubat 2004 Öncesinde Ruhsat Alan Kullanıcılar

6 Şubat 2004 tarihinde mevcut faaliyet ruhsatına sahip olan mükellefler, ruhsatlarında o tarih itibarıyla belirtilen sürenin sonuna kadar serbest bölgede gerçekleştirdikleri faaliyetlerden doğan kazançlar için geçiş dönemi istisnasından yararlanabilir. Ruhsat süresinin daha sonra uzatılması, vergi istisnasının da aynı ölçüde uzaması sonucunu doğurmaz. İnşaat süresine ilişkin özel düzenlemeler saklıdır.

• Belirli Hizmet Faaliyetlerinde Kazanç İstisnası

Serbest bölgelerde aşağıdaki alanlarda faaliyet gösteren hizmet işletmelerinin kazançları, kanunda belirtilen şartlarla gelir veya kurumlar vergisinden istisna olabilir;

• • Bakım ve onarım,
• • Montaj ve demontaj,
• • Elleçleme,
• • Ayrıştırma,
• • Ambalajlama,
• • Etiketleme,
• • Test,
• • Depolama.

İstisna için hizmetlerin tamamının Türkiye’de yerleşik olmayan kişilere verilmesi ve hizmete konu eşyanın Türkiye’ye girmeden yabancı bir ülkeye gönderilmesi gerekir.

• Çalışan Ücretlerinde Gelir Vergisi İstisnası ve %85 İhracat Şartı

Serbest bölgede üretim yapan mükelleflerin, bölgede ürettikleri ürünlerin FOB bedelinin en az %85’ini yurt dışına ihraç etmeleri hâlinde çalışanlarına ödedikleri ücretler gelir vergisinden istisna edilebilir. Bu istisna, üretim kazançlarına ilişkin kurumlar vergisi istisnasından farklıdır. 2026 yılında aynı serbest bölgeye veya başka bir serbest bölgeye yapılan satışların kazancı kurumlar vergisi istisnasına girebilse de bu satışlar, çalışan ücretlerine ilişkin yüzde 85 yurt dışı satış oranının hesabında doğrudan ihracat olarak kabul edilmez.

%85 hesabında;

• • Yalnızca serbest bölgede üretilen ürünler dikkate alınır.
• • Türkiye’ye yapılan satışlar ihracat tutarına eklenmez.
• • Doğrudan başka bir serbest bölgeye yapılan satışlar kural olarak yurt dışı satış sayılmaz.
• • Aynı veya başka bir serbest bölgedeki ihracatçıya ihraç kaydıyla teslim edilen ürünler, teslimi takip eden ayın başından itibaren üç ay içinde yurt dışına çıkarılırsa ihracat hesabına alınabilir.
• • Yalnızca paketleme, ambalajlama veya basit işleme tabi tutulan ve bölgede üretilmeyen ürünler hesaplamaya dâhil edilmez.
• • Fason hizmet amacıyla getirilen eşyanın bedeli, üreticiye ait ürün ihracatı olarak değerlendirilmez.

Oranın yıllık olarak sağlanamaması hâlinde zamanında tahsil edilmeyen gelir vergileri ceza uygulanmadan, ancak gecikme zammıyla birlikte tahsil edilir.

• FOB Bedeli Nasıl Hesaplanır

Çalışan ücretlerine ilişkin gelir vergisi istisnasında toplam FOB bedelinin doğru tespit edilmesi gerekir. Toplam FOB bedeli, üretilen ürünlerin birim FOB bedeli ile toplam üretim miktarının çarpılması yoluyla hesaplanır. Birim FOB bedeli ise satılan ürünlerin toplam satış tutarının satış miktarına bölünmesiyle belirlenir. Yabancı para cinsinden gerçekleştirilen satışlarda, satış belgesinin yasal defterlere kaydedildiği tarihteki Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası döviz alış kuru esas alınır. Üretilen malların aynı yıl içinde tamamen satılmaması durumunda ortalama FOB bedeli kullanılabilir. Stokta kalan ürünlerin sonraki yıllardaki satış ve ihracat durumu ayrıca takip edilmelidir.

• Serbest Bölgelerde Vergi Usul Kanununun İşleyişi

Serbest bölgelerde faaliyet gösteren mükellefler Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre;

• • Yasal defterlerini tutması,
• • Fatura ve diğer belgeleri düzenlemesi,
• • Kayıtlarını faaliyet türlerine göre ayrıştırması,
• • İstisna kapsamındaki ve kapsam dışındaki kazançları ayrı izlemesi,
• • Beyanname ve bildirim yükümlülüklerini yerine getirmesi

gerekir.

Serbest bölgede faaliyet gösterilmesi, defter ve belge düzenine ilişkin yükümlülükleri kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

• Serbest Bölgelerde KDV Uygulaması

Türkiye’den serbest bölgedeki alıcıya yapılan ve mevzuata uygun biçimde bölgeye ulaştırılan mal teslimleri ihracat istisnası kapsamında KDV’den istisna olabilir. Teslimin serbest bölgeye ulaştığının gümrük beyannamesi veya mevzuatın kabul ettiği Serbest Bölge İşlem Formu ile belgelendirilmesi gerekir.

• Serbest Bölge Hükümlerinin Uygulandığı Eşya

Serbest bölge hükümlerinin uygulandığı eşyanın teslimi, KDV Kanunu’nun ithalat istisnalarına ilişkin hükümleri kapsamında KDV’den istisnadır.

• Serbest Bölgede Verilen Hizmetler

KDV Kanunu’nun 17/4-ı maddesi uyarınca;

• • Serbest bölgenin içinde fiilen verilen hizmetler,
• • Serbest bölgeye veya serbest bölgeden yapılan ihraç amaçlı yük taşıma işleri

KDV’den istisnadır.

Hizmet faturasının serbest bölgede bulunan bir firmaya düzenlenmesi tek başına istisna için yeterli değildir. İhraç amaçlı yük taşıma işleri dışındaki bir hizmet serbest bölge dışında yerine getiriliyorsa genel olarak KDV uygulanır. İstisna kapsamındaki işlemler nedeniyle yüklenilen KDV indirilebilir; indirim yoluyla giderilemeyen tutar iade edilmez. GİB Katma Değer Vergisi Genel Uygulama Tebliği

• Serbest Bölgelerde ÖTV Uygulaması

Yurt içinden serbest bölgeye yapılan teslimler, ÖTV bakımından doğrudan ihracat teslimi kabul edilmez. Bunun nedeni, serbest bölgedeki alıcının ÖTV Kanunu açısından yurt dışındaki müşteri sayılmamasıdır. Bununla birlikte ÖTV’ye tabi eşyanın serbest bölgede faaliyet gösteren ihracatçıya ihraç kaydıyla teslim edilmesi ve eşyanın teslim tarihini takip eden ayın başından itibaren üç ay içinde serbest bölgeden yurt dışına çıkarılması durumunda, ilgili ÖTV listesi ve tebliğ şartlarına göre tecil-terkin uygulamasından yararlanılabilir. Yurt dışından serbest bölgeye getirilen veya serbest bölge hükümleri altında bulunan ÖTV’ye tabi eşyanın Türkiye’ye ithal edilmesi hâlinde, eşyanın tabi olduğu ÖTV ve diğer ithalat vergileri gümrük işlemleri sırasında doğar.

• Damga Vergisi ve Harç İstisnası

Serbest bölgelerde faaliyet gösteren kullanıcıların, Türkiye’nin Avrupa Birliği’ne tam üyeliğinin gerçekleştiği tarihi içeren vergilendirme döneminin sonuna kadar, bölgede yürüttükleri faaliyetlerle ilgili;

• • İşlemleri harçtan,
• • Bu işlemler nedeniyle düzenlenen kâğıtları damga vergisinden

istisnadır.

İşlem ile faaliyet ruhsatında belirtilen faaliyet arasında doğrudan bağlantı bulunması gerekir. Faaliyet dışındaki işlemlere istisnanın uygulanması mümkün değildir.

• Emlak Vergisi Muafiyeti

Serbest bölge kullanıcılarının özel mülkiyetinde bulunan ve kendi faaliyetlerinde kullandıkları binalar, kiraya verilmemeleri şartıyla emlak vergisinden muaftır. Başkalarına kiralanan veya faaliyet dışında kullanılan taşınmazlar bakımından muafiyet şartları ayrıca değerlendirilmelidir.

• Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşmaları

Serbest bölgede faaliyet gösteren tam mükellef gerçek veya tüzel kişiler, Türkiye’nin taraf olduğu Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşmalarından yararlanabilir. Ancak anlaşmada yer alan düşük oranlı vergi kesintisi veya vergilememe hükümleri kendiliğinden uygulanmaz. Mukimlik belgesi, gerçek lehtar şartı, ödeme türü ve ilgili anlaşmanın özel hükümleri dikkate alınmalıdır. Serbest bölge kazançlarının ortaklara dağıtılması durumunda, kazanç istisna kapsamında olsa bile kâr dağıtımına ilişkin vergi kesintisi hükümleri ayrıca uygulanabilir.

• Serbest Bölgelerde Yatırım Teşviklerinden Yararlanılabilir mi

Serbest bölgelerde yapılan yatırımların yatırım teşviklerinden yararlanması tamamen yasaklanmış değildir. Ancak teşvik unsurları, faaliyet ruhsatı kapsamında zaten yararlanılan vergi avantajları ve yatırımın niteliği birlikte değerlendirilir. Serbest bölgelerde kazancı gelir veya kurumlar vergisinden istisna edilen kullanıcılar, Cumhurbaşkanınca belirlenen vergi dışı teşviklerden yararlanabilir. Kazancı istisna kapsamında bulunmayan kullanıcılar ise serbest bölge uygulaması kapsamında yararlanmadıkları vergi ve vergi dışı desteklerden ilgili teşvik mevzuatı çerçevesinde faydalanabilir.

İhtisas serbest bölgelerinde yüksek teknoloji, Ar-Ge ve katma değerli üretime yönelik yatırımlar için 2635 sayılı Karar kapsamında istihdam ve kira desteği gibi ilave destekler uygulanabilmektedir. Desteklerden yararlanma şartları, yatırımın sektörü ve ihracat taahhütleri üzerinden ayrıca incelenmelidir.

• Serbest Bölge İşlemlerinde Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar

Serbest bölge faaliyetlerinde özellikle şu alanların işlem öncesinde kontrol edilmesi önem taşır;

• • Faaliyetin ruhsat kapsamında bulunup bulunmadığı,
• • Eşyanın GTİP ve gümrük statüsü,
• • Eşyanın serbest dolaşımda olup olmadığı,
• • Serbest Bölge İşlem Formu ve SBBUP kayıtlarının uyumu,
• • Fatura ve taşıma belgelerinin doğru düzenlenmesi,
• • KDV ve ÖTV istisnası şartları,
• • Özel Hesap Ücreti yükümlülüğü,
• • Üretim ve ticaret kazançlarının ayrı izlenmesi,
• • Yüzde 85 ihracat şartının dönemsel takibi,
• • Türkiye’ye satışların vergisel sonuçları,
• • Yasak veya izne tabi eşya kontrolleri,
• • Gerekli kurum izinlerinin işlem öncesinde alınması.

Bilgilendirme Notu; Bu içerik, AB Global Akademi kapsamında dış ticaret çalışanları ve dış ticaret eğitimi alan öğrenciler için genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Metin, belirli bir serbest bölge yatırımı, gümrük işlemi veya vergisel uygulama bakımından bağlayıcı hukuki ya da mali görüş niteliğinde değildir. İşlem yapılmadan önce eşyanın niteliği, faaliyet ruhsatı, gümrük statüsü, ilgili serbest bölgenin uygulaması ve yürürlükteki güncel mevzuat ayrıca kontrol edilmelidir.