AB

Global Akademi

(Sınır Ticareti)

• Giriş

Dış Ticaret; Sürekli değişen mevzuatı, uluslararası düzenlemeleri ve uygulama farklılıkları nedeniyle uzmanlık gerektiren dinamik bir çalışma alanıdır. Bu nedenle güncel bilgiye erişim, doğru yorumlama ve süreç yönetimi büyük önem taşımaktadır.

Global Akademi; Dış ticaret profesyonelleri, yöneticiler ve dış ticaret kariyerinde kendisini geliştirmek isteyen adaylar ile öğrenciler için hazırlanmış kapsamlı bir bilgi platformudur. İthalattan ihracata, gümrük mevzuatından lojistik süreçlerine kadar birçok konuda hazırlanan eğitim sunumları; teorik bilgiyi uygulama deneyimiyle birleştirerek mesleki gelişime katkı sağlamayı amaçlamaktadır.

Alanında uzman ekipler tarafından hazırlanan bu içerikler, dış ticaret süreçlerini daha etkin yönetmek, operasyonel riskleri azaltmak ve sektörel gelişmeleri yakından takip etmek isteyen herkes için güvenilir bir başvuru kaynağı niteliğindedir.

Global Akademi; Bilgiye erişimi kolaylaştırırken dış ticaret alanında yetkin, donanımlı ve sektöre değer katan profesyoneller yetiştirmeyi hedeflemektedir.

Yasal Uyarı; Dış ticaret işlemleri, mevzuata tam uyum ve dikkat gerektiren süreçlerdir. Olası hata ve risklerin önüne geçebilmek adına, işlemlerinizde alanında uzman profesyonellerden destek almanızı tavsiye ederiz. Bu çalışma, AB Gümrük Müşavirliği ve Danışmanlık Anonim Şirketi uzmanları tarafından bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup, içerik ve bilgileri genel niteliktedir. Mevzuatta meydana gelebilecek değişiklikler, uygulama farklılıkları veya bilginin kullanımından kaynaklanabilecek sonuçlar nedeniyle AB Gümrük Müşavirliği ve Danışmanlık Anonim Şirketi'nin herhangi bir hukuki veya mali sorumluluğu bulunmamaktadır.

• Sınır Ticareti Nedir-Mevzuat ve Uygulama Esasları

Sınır ticareti; belirli sınır illerinin ihtiyaç duyduğu ürünlerin komşu ülkelerden daha kısa sürede ve düşük maliyetle temin edilmesi, bu illerden yapılacak ihracatın artırılması ve bölge ekonomisine ticari canlılık kazandırılması amacıyla uygulanan özel bir dış ticaret yöntemidir.

Sınır ticareti işlemleri, yalnızca mevzuatla yetkilendirilen illerde faaliyet gösteren esnaf ve tacirler tarafından, belirlenen gümrük kapıları veya Sınır Ticaret Merkezleri üzerinden gerçekleştirilebilir.

2026 yılı itibarıyla uygulamanın temel dayanağı, 3 Aralık 2021 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 2 Aralık 2021 tarihli ve 4874 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı eki “Sınır Ticaretinin Düzenlenmesine İlişkin Karar”dır.

• Sınır Ticaret Merkezi Nedir

Sınır Ticaret Merkezi (STM), ilgili sınır illeri ile komşu ülkeler arasındaki müşterek sınır hattı üzerinde kurulan ve sınır ticareti yapılabilen mağazaların bulunduğu alandır. Sınır ticareti yalnızca Sınır Ticaret Merkezlerinden yapılmaz. Mevzuatta belirtilen yetkili gümrük kapıları üzerinden de ithalat ve ihracat gerçekleştirilebilir. Sınır ticareti yapabilmek için STM’de mağaza kiralanması zorunlu değildir.

• Sınır Ticareti Mağazası Nedir

Sınır ticareti mağazası, Sınır Ticaret Merkezi içerisinde faaliyet gösteren ve sınır ticareti kapsamında ithalat veya ihracat işlemleri gerçekleştiren iş yeridir. Mağazaların kiralanması ve Sınır Ticaret Merkezlerinin işletilmesi, Ticaret Bakanlığınca uygun bulunan yönergeler çerçevesinde ilgili Valilikler tarafından yürütülür.

• Sınır Ticaretini Kimler Yapabilir

Sınır ticareti kapsamında işlem yapabilecek esnaf ve tacirin, 4874 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı kapsamındaki illerde en az bir yıldır yerleşik olarak faaliyet göstermesi gerekir. Esnafın, ilgili ilde en az bir yıldır faaliyette bulunması ve Esnaf ve Sanatkârlar Siciline kayıtlı olması zorunludur. Tacir bakımından ise gerçek kişiye ait ticari işletmenin veya tüzel kişiye ait şirket merkezinin Karar kapsamındaki illerden birinde bulunması ve en az bir yıldır faaliyet göstermesi şarttır.

Vakıflar, dernekler, belediyeler, diğer kamu kurum ve kuruluşları ile bunların kurdukları veya ortak oldukları şirketler sınır ticareti kapsamında ithalat ve ihracat yapamaz. Hizmet sektöründe faaliyet gösteren esnaf ve tacir adına da Sınır Ticareti Belgesi düzenlenmez.

• Sınır Ticareti Yapılabilen İller

4874 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı kapsamında sınır ticareti yapılmasına izin verilen 13 il şunlardır;

• • Artvin
• • Ardahan
• • Kars
• • Iğdır
• • Ağrı
• • Van
• • Hakkâri
• • Şırnak
• • Mardin
• • Şanlıurfa
• • Gaziantep
• • Kilis
• • Hatay

*Eski düzenlemede bulunmayan Kars, güncel uygulamada sınır ticareti kapsamındaki iller arasında yer almaktadır.

• Sınır Ticaretine Yetkili Gümrük Kapıları

4874 sayılı Kararın 13’üncü maddesinde yer alan ve 7070 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile güncellenen tabloya göre sınır ticaretine yetkili il, gümrük kapısı ve ülke eşleşmeleri şöyledir:

Yetkili sınır ili Yetkili gümrük kapısı Ülke

Artvin Sarp Gürcistan

Ardahan Türkgözü Gürcistan

Ardahan Aktaş Gürcistan

Kars Dilucu Nahçıvan

Kars Aktaş Gürcistan

Iğdır Dilucu Nahçıvan

Iğdır Gürbulak İran

Ağrı Gürbulak İran

Van Kapıköy İran

Hakkâri Esendere İran

Hakkâri Habur Irak

Hakkâri Derecik Irak

Hakkâri Üzümlü Irak

Şırnak Habur Irak

Mardin Nusaybin Suriye

Şanlıurfa Akçakale Suriye

Gaziantep Karkamış Suriye

Kilis Öncüpınar Suriye

Hatay Cilvegözü Suriye

Sınır Ticaret Merkezlerinin faaliyetine teknik altyapı, çevre güvenliği veya giriş ve çıkışların denetimiyle ilgili nedenlerle geçici olarak ara verilebilir. Bu nedenle güncel faaliyet durumu işlem öncesinde yetkili makamlardan kontrol edilmelidir.

• Sınır Ticareti Belgesi Nedir

Sınır Ticareti Belgesi; sınır ticareti kapsamında ithalat ve ihracat yapılmasına ve Sınır Ticaret Merkezinde mağaza kiralanmasına imkân sağlayan belgedir. Bu belgeye sahip olmayan esnaf ve tacir, sınır ticareti kapsamında ithalat veya ihracat gerçekleştiremez.

• Sınır Ticareti Belgesi Nasıl Alınır

Başvurular, ilgili ilde bulunan Ticaret Odasına veya Ticaret ve Sanayi Odasına yapılır. Başvuru belgelerinin eksiksiz olması hâlinde dosya, Sekretarya tarafından en geç beş iş günü içerisinde İl Değerlendirme Komisyonuna iletilir. İl Değerlendirme Komisyonu başvuruyu en geç on iş günü içerisinde değerlendirir. Uygun bulunan başvurular için Sınır Ticareti Belgesi ilgili Valilik tarafından düzenlenir.

• Sınır Ticareti Belgesinin Geçerlilik Süresi

Sınır Ticareti Belgesi, düzenlendiği tarihten itibaren üç yıl geçerlidir. Belge sahibinin geçerlilik süresi sona ermeden önce ilgili Ticaret Odasına veya Ticaret ve Sanayi Odasına başvurması ve talebin İl Değerlendirme Komisyonunca uygun bulunması hâlinde belgenin süresi Valilik tarafından birer yıllık dönemlerle uzatılabilir.

Sınır Ticareti Belgesi devredilemez ve başkasına kullandırılamaz. Belgenin devredildiğinin tespit edilmesi hâlinde belge iptal edilir ve ilgili kişi ile sahibi, ortağı veya yöneticisi olduğu firmalar adına yeniden Sınır Ticareti Belgesi düzenlenmez.

• İl Değerlendirme Komisyonu Nedir

İl Değerlendirme Komisyonu, sınır ticareti kapsamındaki belge başvurularını ve ithalat-ihracat işlemlerine ilişkin diğer konuları inceleyerek karara bağlayan yetkili organdır.

Komisyon, Vali veya Vali Yardımcısının başkanlığında aşağıdaki kurumların temsilcilerinden oluşur;

• • İl Jandarma Komutanlığı veya İl Emniyet Müdürlüğü,
• • İl Defterdarlığı,
• • Gümrük İl Müdürlüğü,
• • Sanayi ve Teknoloji İl Müdürlüğü,
• • Ticaret İl Müdürlüğü,
• • İl Tarım ve Orman Müdürlüğü,
• • İl Ticaret Odası veya İl Ticaret ve Sanayi Odası,
• • Esnaf ve Sanatkârlar Odaları Birliği.

Komisyonun sekretarya hizmetleri, ilgili Ticaret Odası veya Ticaret ve Sanayi Odası tarafından yürütülür.

• İthalat Uygunluk Belgesi Nedir

İthalat Uygunluk Belgesi, Sınır Ticareti Belgesi sahibi esnaf ve tacirin belirli bir ürünü sınır ticareti kapsamında ithal edebilmesine izin veren belgedir. Her ürün için ayrı bir İthalat Uygunluk Belgesi düzenlenir. Belge başvuruları ilgili Ticaret Odasına veya Ticaret ve Sanayi Odasına yapılır.

Başvuru, Sekretarya tarafından en geç beş iş günü içinde İl Değerlendirme Komisyonuna iletilir. Komisyona ulaşan talepler en geç on iş günü içerisinde değerlendirilerek sonuçlandırılır. Uygun bulunan başvurular için belge, Ticaret Odası veya Ticaret ve Sanayi Odası tarafından düzenlenir.

• Başvurular Değerlendirilirken Hangi Kriterlere Bakılır

İthalat Uygunluk Belgesi taleplerinin değerlendirilmesinde şu unsurlar dikkate alınır:

• • Başvuru sahibinin vergi borcu ve sosyal güvenlik prim borcu,
• • Son bir yıllık işletme cirosu,
• • İşletmenin sektörel faaliyet alanı,
• • Daha önce düzenlenen belgeler kapsamında yapılan ithalat,
• • İthal edilecek ürün için belirlenen birim fiyat,
• • İlgili ile tahsis edilen ithalat değer limiti,
• • Ürünün ilgili komşu ülkede üretilip üretilmediği,
• • Uygulamadan mümkün olduğunca fazla esnaf ve tacirin yararlanması.

Esnaf veya tacirin faaliyet alanına girmeyen ürünler için yapılan ithalat başvuruları değerlendirmeye alınmaz.

• İthalat Uygunluk Belgesinin Geçerlilik Süresi

İthalat Uygunluk Belgesi, düzenlendiği tarihten itibaren 90 gün geçerlidir ve bu süre uzatılamaz. Tarım ve Orman Bakanlığınca belirlenen tarım ürünlerinde hasat dönemi veya belgenin geçerlilik süresinin sonraki takvim yılına sarkması dikkate alınarak daha kısa süreli belge düzenlenebilir.

Belgenin geçerlilik süresinin bir bölümünün mevsimsel ithalat kısıtlaması dönemine denk gelmesi durumunda kullanılmayan süre kazanılmış hak oluşturmaz. İthalat Uygunluk Belgesi devredilemez veya başkasına kullandırılamaz.

• Sınır Ticareti Kapsamındaki Gümrük İşlemleri

Sınır ticareti kapsamında gerçekleştirilen ithalat ve ihracat işlemlerinde gümrük beyannamesi düzenlenmesi zorunludur.

• İthalat İşlemlerinde Aranan Belgeler

İthalat İşlemlerinde Temel Olarak Şu Belgeler Aranır;

• • Sınır Ticareti Belgesi,
• • İthalat Uygunluk Belgesi,
• • Menşe şahadetnamesi,
• • Ticari fatura,
• • İlgili mevzuat uyarınca gerekli diğer izin ve belgeler.

İthal edilen ürünün ilgili komşu ülkede üretildiğini veya imal edildiğini gösteren menşe şahadetnamesi, ihracatçı ülkenin yetkili makamları tarafından düzenlenmelidir. Sanayi ürünlerinin ithalatında kullanılan menşe şahadetnamesinin, ilgili komşu ülkedeki Türkiye Cumhuriyeti Büyükelçiliği veya Konsolosluğu tarafından tasdik edilmesi gerekir.

• İhracat İşlemlerinde Aranan Belgeler

Sınır ticareti kapsamında yapılacak ihracatta aşağıdaki belgeler yetkili gümrük idaresine sunulur;

• • Sınır Ticareti Belgesi,
• • İhraç edilecek eşyaya ait fatura,
• • İhracatçı Birliği tarafından onaylanmış gümrük beyannamesi,
• • Ürünün tabi olduğu mevzuata göre gerekli diğer izin ve belgeler.

Ticaret Bakanlığının 10 Mart 2025 tarihli ve 2025/5 sayılı Genelgesiyle sınır ticareti işlemlerinde kullanılacak BİLGE Sistemi kodları açıklığa kavuşturulmuştur.

Buna Göre:

• • İthalat beyannamelerinde “ST-IM” muafiyet kodu,
• • İhracat beyannamelerinde “ST-EX” muafiyet kodu kullanılır.

“ST-IM” koduyla yapılan ithalat işlemlerinde gümrük vergisi sıfır olarak hesaplanır; KDV ve ÖTV ise tam olarak tahsil edilir. Sistem üzerinden Sınır Ticareti Belgesi, İthalat Uygunluk Belgesi ve menşe şahadetnamesi aranır. “ST-EX” koduyla gerçekleştirilen ihracatta ise Sınır Ticareti Belgesinin bulunması zorunludur.

• Sınır Ticaretinde Vergi Avantajı

Sınır ticareti kapsamında yapılan ithalatta tek ve maktu vergi uygulanır.

Güncel Uygulamada;

• • Gümrük vergisi oranı sıfırdır.
• • Katma Değer Vergisi tam olarak tahsil edilir.
• • Eşyanın Özel Tüketim Vergisine tabi olması hâlinde ÖTV tam olarak alınır.

Bu vergi avantajı yalnızca 4874 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ve ilgili mevzuat şartlarına uygun olarak gerçekleştirilen ithalat işlemlerinde uygulanabilir.

• Sınır Ticareti Kapsamında İthal Edilemeyen Ürünler

Aşağıdaki Ürünler Sınır Ticaretine Konu Edilemez;

• • İthalatı veya ihracatı mevzuatla yasaklanmış ürünler,
• • İthalatı belirli kurum ve kuruluşlara bırakılmış eşya,
• • Damping ve sübvansiyona karşı önlemlere tabi ürünler,
• • Korunma önlemlerine tabi ürünler,
• • Petrol ve petrol ürünleri,
• • 5201 sayılı Kanun kapsamında kontrole tabi harp araçları, silah, mühimmat ve benzeri ürünler,
• • Sivil kullanım amaçlı patlayıcı maddeler,
• • Amonyum nitrat ve benzeri içerikli, patlayıcı üretiminde kullanılabilecek maddeler,
• • Canlı hayvanlar ve hayvansal ürünler,
• • İnsan, bitki veya hayvan sağlığı açısından risk taşıdığı Tarım ve Orman Bakanlığınca belirlenen ürünler,
• • Çay, şeker, fındık ve Antep fıstığı,
• • Ticaret Bakanlığınca ithalatı durdurulan diğer ürünler,
• • Veteriner ilaçları ve veteriner biyolojik ürünleri,
• • Veteriner ilaçları ve biyolojik ürünlerin üretiminde kullanılan etkin maddeler.

Tarım ve Orman Bakanlığı, gerekli gördüğü tarım ürünlerinin ithalatını Türkiye’deki hasat dönemlerini dikkate alarak mevsimsel kısıtlamaya tabi tutabilir. Bakanlık tarafından her yıl ilgili Valiliklere; ithalatı uygun bulunmayan tarım ve sanayi ürünleri, hassas tarım ürünlerinin ithal edilebileceği dönemler ve bazı ürünlere uygulanacak birim fiyatlar bildirilir. Bu nedenle 2026 yılında işlem yapılmadan önce ilgili Valilik veya oda tarafından yayımlanan güncel ürün listeleri kontrol edilmelidir.

• İzne Tabi Ürünlerin Sınır Ticaretine Konu Edilmesi

İthalat Rejimi Kararı, İhracat Rejimi Kararı, Teknik Düzenlemeler Rejimi Kararı veya diğer mevzuat kapsamında ithalatı ya da ihracatı izne tabi tutulan ürünlerin sınır ticaretine konu edilmesi, ilgili kurumdan gerekli iznin alınması şartıyla mümkündür. Tarım ve Orman Bakanlığının denetimine giren ürünler bakımından genel ithalat hükümleri uygulanır. İthal edilen ürünlerin güvenli olmasından ithalatçı sorumludur. Güvensiz ürün tespit edilmesi durumunda 7223 sayılı Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler Kanunu kapsamında idari yaptırım uygulanabilir.

• Menşe Sınırlaması

Sınır ticareti kapsamında yalnızca işlem yapılan komşu ülke menşeli ürünler ithal edilebilir. Üçüncü ülke menşeli eşyanın sınır ticareti yoluyla Türkiye’ye ithal edilmesine izin verilmez.

Eşyanın ilgili sınır ülkesinde üretildiğini veya imal edildiğini gösteren menşe şahadetnamesinin yetkili gümrük idaresine sunulması zorunludur. Gerçek dışı menşe belgesi kullanılması, vergi tahsilatı, para cezası, belge iptali ve fiilin niteliğine göre kaçakçılık mevzuatı kapsamında işlem yapılması sonucunu doğurabilir.

• Sınır Ticaretinde İthalat Limitleri

Ülke Bazında İthalat Değer Limiti

Her bir komşu ülke için yıllık ithalat değer limiti;

• • Tarım ürünlerinde 75 milyon ABD dolarına kadar,
• • Sanayi ürünlerinde 75 milyon ABD dolarına kadar,
• • Toplamda 150 milyon ABD dolarına kadardır.

Bu tutarlar üst sınır niteliğindedir. Ticaret Bakanlığı her bir komşu ülke için yıllık ithalat değer limitini 150 milyon ABD dolarının altında belirleyebilir. Limitler ilgili sınır illerine nüfusları oranında dağıtılır. Tahsis edilen oranlar yıl içerisinde değiştirilemez ve kullanılmayan limitler sonraki yıla devredilemez.

Ürün Bazında İthalat Limiti

İl Değerlendirme Komisyonu tarafından bir ürün için uygun görülen İthalat Uygunluk Belgelerinin toplam değeri, ilgili sınır ili için tarım veya sanayi sektörüne ayrılan yıllık ithalat limitinin yüzde 5’ini aşamaz.

Esnaf, Tacir ve Mağaza Bazında Limit

Bir esnaf, tacir veya STM mağazası tarafından yetkili gümrük kapısı ya da Sınır Ticaret Merkezi üzerinden 30 gün içerisinde en fazla 75.000 ABD doları karşılığı Türk lirası değerinde eşya ithal edilebilir. İthalat kıymetinin belirlenmesinde CIF kıymet esas alınır.

• İthal Edilen Ürünler Nerelerde Satılabilir

Sınır ticareti kapsamında ithal edilen ürünler yalnızca Karar kapsamındaki 13 sınır ilinde satılabilir. Satışların bu illerde yerleşik esnaf veya tacirlere yapılması, satış faturası ve taşıma belgelerinin düzenlenmesi gerekir. Satış faturası üzerinde ilgili İthalat Uygunluk Belgesinin tarih ve numarasına yer verilmelidir.

Satış faturaları ile nakliye belgeleri en az üç yıl süreyle muhafaza edilmelidir. İthal edilen ürünlerin Karar kapsamındaki illerin dışında satılması hâlinde normal ithalat rejimi kapsamında alınması gereken vergiler, eş etkili vergiler ve ek mali yükümlülükler ilgiliden tahsil edilir.

• Sınır Ticareti Kapsamında Yapılamayacak İşlemler

Sınır Ticareti Kapsamında;

• • Üçüncü ülke menşeli ürün ithal edilemez.
• • Transit ticaret yapılamaz.
• • Dahilde İşleme Rejimi kapsamında ithalat ve ihracat gerçekleştirilemez.
• • Yasaklanan veya gerekli izni bulunmayan ürünler ticarete konu edilemez.
• • Sınır ticareti kapsamında ithal edilen ürünler yetkili iller dışında satılamaz.
• • Sınır Ticaretinde Uygulanabilecek Yaptırımlar

Sınır ticareti kurallarına aykırılık hâlinde aşağıdaki yaptırımlar uygulanabilir:

• • Gerçek dışı menşe belgesiyle ithal edilen ürünlerin alınması gereken bütün vergiler ve mali yükümlülükler 6183 sayılı Kanun hükümlerine göre tahsil edilir.
• • Gerçek dışı menşe beyanı nedeniyle 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 234’üncü maddesi kapsamında para cezası uygulanabilir.
• • İthalat Uygunluk Belgesinde kayıtlı miktarın aşılması hâlinde fazla ithal edilen eşya hakkında gümrük mevzuatına göre işlem yapılır.
• • İthalat Uygunluk Belgesi iptal edilebilir ve yeni belge düzenlenmeyebilir.
• • Vergi ve diğer mali yükümlülüklerin süresinde yerine getirilmemesi belge iptaline neden olabilir.
• • 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu kapsamında ayrıca bu kanun hükümleri uygulanabilir.
• • Güvensiz ürün ithalatında 7223 sayılı Kanun kapsamında idari yaptırım uygulanabilir.
• • Sınır Ticareti Belgesinin devredilmesi veya başkasına kullandırılması da belgenin iptal edilmesine ve ilgili kişiler adına tekrar belge düzenlenmemesine yol açar.
• • Ayrıca 4874 sayılı Kararın 6’ncı maddesinde belirtilen kanunlar kapsamındaki suçlardan kesinleşmiş mahkûmiyet kararı bulunan kişiler ile bunların sahibi, ortağı veya yöneticisi olduğu firmalar adına Sınır Ticareti Belgesi düzenlenmez.

Bilgilendirme Notu; Bu içerik, AB Global Akademi kapsamında dış ticaret çalışanları ve öğrenciler için genel eğitim amacıyla hazırlanmıştır. Belirli bir sınır ticareti, ithalat veya ihracat işlemi bakımından bağlayıcı hukuki görüş niteliği taşımaz. İşlem öncesinde yetkili sınır illeri ve gümrük kapıları, Sınır Ticareti Belgesi ile İthalat Uygunluk Belgesi şartları, güncel ithalat limitleri, ürün kısıtlamaları, menşe kuralları, vergi uygulamaları ve ilgili kurumların güncel düzenlemeleri ayrıca kontrol edilmelidir.