AB

Global Akademi

(Telafi Edici Vergi)

• Giriş

Dış Ticaret; Sürekli değişen mevzuatı, uluslararası düzenlemeleri ve uygulama farklılıkları nedeniyle uzmanlık gerektiren dinamik bir çalışma alanıdır. Bu nedenle güncel bilgiye erişim, doğru yorumlama ve süreç yönetimi büyük önem taşımaktadır.

Global Akademi; Dış ticaret profesyonelleri, yöneticiler ve dış ticaret kariyerinde kendisini geliştirmek isteyen adaylar ile öğrenciler için hazırlanmış kapsamlı bir bilgi platformudur. İthalattan ihracata, gümrük mevzuatından lojistik süreçlerine kadar birçok konuda hazırlanan eğitim sunumları; teorik bilgiyi uygulama deneyimiyle birleştirerek mesleki gelişime katkı sağlamayı amaçlamaktadır.

Alanında uzman ekipler tarafından hazırlanan bu içerikler, dış ticaret süreçlerini daha etkin yönetmek, operasyonel riskleri azaltmak ve sektörel gelişmeleri yakından takip etmek isteyen herkes için güvenilir bir başvuru kaynağı niteliğindedir.

Global Akademi; Bilgiye erişimi kolaylaştırırken dış ticaret alanında yetkin, donanımlı ve sektöre değer katan profesyoneller yetiştirmeyi hedeflemektedir.

Yasal Uyarı; Dış ticaret işlemleri, mevzuata tam uyum ve dikkat gerektiren süreçlerdir. Olası hata ve risklerin önüne geçebilmek adına, işlemlerinizde alanında uzman profesyonellerden destek almanızı tavsiye ederiz. Bu çalışma, AB Gümrük Müşavirliği ve Danışmanlık Anonim Şirketi uzmanları tarafından bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup, içerik ve bilgileri genel niteliktedir. Mevzuatta meydana gelebilecek değişiklikler, uygulama farklılıkları veya bilginin kullanımından kaynaklanabilecek sonuçlar nedeniyle AB Gümrük Müşavirliği ve Danışmanlık Anonim Şirketi'nin herhangi bir hukuki veya mali sorumluluğu bulunmamaktadır.

• Telafi Edici Vergi (TEV) Nedir

Telafi Edici Vergi; Dahilde İşleme Rejiminin şartlı muafiyet sistemi kapsamında ithal edilen girdiler kullanılarak üretilen işlem görmüş ürünlerin tercihli ticaret hükümlerinden yararlanılarak ihraç edilmesi hâlinde gündeme gelen bir vergidir.

Üçüncü ülke menşeli bir girdinin Dahilde İşleme İzin Belgesi veya Dahilde İşleme İzni kapsamında vergileri teminata bağlanarak ithal edilmesi ve bu girdiden elde edilen ürünün Avrupa Birliği ülkelerine, Serbest Ticaret Anlaşması bulunan ülkelere veya Pan Avrupa Akdeniz tercihli menşe sistemi kapsamındaki ülkelere ihraç edilmesi durumunda TEV doğabilir.

Ancak Dahilde İşleme Rejimi kapsamındaki her ihracat için otomatik olarak Telafi Edici Vergi ödenmez. Verginin doğup doğmadığı; ithal girdinin menşei, ihracatın yapıldığı ülke, kullanılan tercihli ticaret belgesi, ilgili anlaşmanın menşe kuralları ve vergilerin geri verilmemesine ilişkin hükümler birlikte değerlendirilerek belirlenir.

• Telafi Edici Vergi Hangi Durumlarda Doğar

TEV uygulamasının gündeme gelebilmesi için genel olarak aşağıdaki şartların birlikte bulunması gerekir;

• • Eşyanın Dahilde İşleme Rejiminin şartlı muafiyet sistemi kapsamında ithal edilmiş olması,
• • Üretimde üçüncü ülke menşeli veya tercihli menşe statüsü bulunmayan girdi kullanılması,
• • Elde edilen işlem görmüş ürünün tercihli ticaret kapsamında ihraç edilmesi,
• • İhracatta A.TR Dolaşım Belgesi veya ilgili anlaşmanın öngördüğü menşe ispat belgesinin kullanılması,
• • İlgili tercihli ticaret düzenlemesinde vergilerin geri verilmesini veya muaf tutulmasını yasaklayan hükümlerin bulunması.

Bu şartların gerçekleşmesi hâlinde, üretimde kullanılan ithal girdiye ilişkin vergi ihracat sırasında ödenir. TEV, yükümlünün beyanına dayalı olarak hesaplanır ve tahsil edilir.

• TEV Uygulamasında Kullanılan Belgeler

Tercihli ticaretten yararlanmak amacıyla kullanılan başlıca belgeler şunlardır:

• • A.TR Dolaşım Belgesi,
• • EUR.1 Dolaşım Belgesi,
• • EUR-MED Dolaşım Belgesi,
• • Fatura beyanı,
• • EUR-MED fatura beyanı,
• • İlgili anlaşmada öngörülen menşe beyanı veya diğer menşe ispat belgeleri.

A.TR Dolaşım Belgesi bir menşe belgesi değildir. Bu belge, Türkiye ile Avrupa Birliği arasındaki Gümrük Birliği kapsamında eşyanın serbest dolaşımda bulunduğunu gösterir. EUR.1, EUR-MED ve ilgili menşe beyanları ise uygulandıkları anlaşmaya göre eşyanın tercihli menşe statüsünü ispatlamak amacıyla kullanılır. Belge türü belirlenirken ürün grubu, varış ülkesi ve işlem tarihinde yürürlükte bulunan tercihli ticaret düzenlemesi dikkate alınmalıdır.

• Tercihli Ticaret Belgesi Düzenlenmezse TEV Ödenir mi

İhracatta tercihli vergi uygulamasına dayanak oluşturan A.TR Dolaşım Belgesi veya menşe ispat belgesi talep edilmemişse, söz konusu ihracat nedeniyle kural olarak Telafi Edici Vergi aranmaz.

Belgenin hatalı veya usule aykırı biçimde düzenlenmesi durumunda ise eşyanın ithalatçı ülkede tercihli rejimden yararlanmadığının yetkili makamlarca tespit edilmesi şartıyla TEV tahsil edilmeyebilir. Bu nedenle yalnızca belgenin düzenlenmiş olması değil, ihraç edilen eşyanın varış ülkesinde tercihli tarifeden fiilen yararlanıp yararlanmadığı da önem taşır.

• Menşe Ülkesi ile İhracat Ülkesi Aynıysa TEV Uygulanır mı

Girdinin tercihli rejim kapsamında ithal edildiği menşe veya kaynak ülke ile işlem görmüş ürünün ihraç edildiği varış ülkesinin aynı olması hâlinde, ilgili anlaşmanın şartları sağlanıyorsa TEV tahsilatı aranmaz.

Bu değerlendirmede girdinin ve nihai ürünün menşe durumu kadar ilgili Serbest Ticaret Anlaşmasının hükümleri, menşe ispat belgeleri ve doğrudan nakliyat gibi tamamlayıcı koşullar da dikkate alınır.

• Avrupa Birliğine İhracatta TEV Uygulaması

Sanayi Ürünleri

Dahilde İşleme Rejimi kapsamında üçüncü ülke menşeli girdiler kullanılarak üretilen sanayi ürünlerinin A.TR Dolaşım Belgesi eşliğinde Avrupa Birliğine ihraç edilmesi durumunda, üretimde kullanılan girdilere ilişkin Telafi Edici Vergi ödenir. İlgili düzenlemede daha avantajlı bir hüküm bulunması hâlinde bu hüküm uygulanır. Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu kapsamındaki ürünler ise A.TR yerine ilgili tercihli menşe düzenlemelerine göre değerlendirilir.

İşlenmiş Tarım Ürünleri

İşlenmiş tarım ürünlerinin A.TR Dolaşım Belgesi eşliğinde Avrupa Birliğine ihraç edilmesinde, üretimde kullanılan üçüncü ülke menşeli sanayi girdilerine ilişkin vergi dikkate alınır. Üretimde işlenmiş tarım ürünü niteliğinde bir girdi kullanılmışsa bu girdinin sanayi payına ilişkin vergi esas alınır. Tarım payı ve sanayi payı ayrımı, ilgili ürünün tarife sınıflandırması ile yürürlükteki ithalat düzenlemelerine göre yapılır.

Tarım Ürünleri

Tarım ürünlerinin ilgili menşe ispat belgesi eşliğinde Avrupa Birliğine ihraç edilmesi ve ürünün tercihli menşe kurallarını karşılaması durumunda, üretimde kullanılan üçüncü ülke menşeli girdilere ilişkin vergi ödenebilir. Türkiye’de uygulanacak verginin Avrupa Birliğinde aynı girdi için uygulanan vergiden yüksek olması hâlinde, ilgili mevzuatın öngördüğü şartlarla daha düşük olan Avrupa Birliği vergi tutarı esas alınabilir.

• Serbest Ticaret Anlaşması Bulunan Ülkelere İhracatta TEV

İşlem görmüş ürünün menşe ispat belgesi eşliğinde Serbest Ticaret Anlaşması bulunan bir ülkeye ihraç edilmesi hâlinde, üretimde kullanılan ve ilgili varış ülkesi menşeli sayılmayan girdiler için TEV doğabilir.

Ancak ilgili anlaşmada yer alan kümülasyon hükümleri, tercihli ithalat imkânları ve vergilerin geri verilmesine ilişkin istisnalar saklıdır. Dolayısıyla TEV değerlendirmesi yalnızca ihracat yapılan ülkeye bakılarak değil, ilgili anlaşmanın güncel menşe protokolü incelenerek yapılmalıdır.

• Pan Avrupa Akdeniz Menşe Kümülasyonunda TEV

Pan Avrupa Akdeniz tercihli menşe sistemine taraf ülkeler arasındaki işlemlerde TEV değerlendirmesi, güncel kümülasyon kurallarına göre gerçekleştirilir.

Kümülasyona dâhil bir ülkeden menşe ispat belgesiyle ithal edilen girdinin, sistem içinde menşe kazanan bir ürünün üretiminde kullanılması ve nihai ürünün uygun menşe ispat belgesiyle başka bir taraf ülkeye ihraç edilmesi durumunda TEV aranmayabilir. Buna karşılık, üretimde kümülasyon zincirine dâhil olmayan veya gerekli menşe statüsünü taşımayan üçüncü ülke girdileri kullanılmışsa ilgili girdiler için TEV ödenmesi gerekebilir.

• 2026 Yılı Pan Avrupa Akdeniz Güncellemesi

2026 itibarıyla bir ülkenin yalnızca Pan-Avrupa-Akdeniz sistemine taraf olması, TEV uygulanmayacağı sonucuna ulaşmak için yeterli değildir. Çapraz kümülasyon uygulanabilmesi için tedarik zincirindeki ülkelerin uyumlu menşe kurallarını kullanması gerekir.

20 Mayıs 2026 tarihli güncellemeyle Türkiye’nin PEM kapsamındaki 16 tercihli düzenlemesinin 15’inde revize kurallara geçiş süreci tamamlanmıştır. Tunus ile mevcut düzenleme bakımından eski kural setine dayalı uygulamanın revizyon çalışmaları devam etmektedir. Bu nedenle her işlemde ihracat tarihindeki güncellikler kontrol edilmelidir.

• Telafi Edici Verginin Hesaplanması

TEV hesaplanırken, ihracata ilişkin gümrük beyannamesinin tescil tarihinde geçerli olan aşağıdaki unsurlar esas alınır;

• • Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası döviz satış kuru,
• • İthalat rejiminde ilgili eşya için belirlenen gümrük vergisi oranı,
• • Varsa Toplu Konut Fonu kesintisi,
• • İthal girdinin menşe veya kaynak ülkesi,
• • İhracat miktarına karşılık gelen ithal girdi miktarı.

Önce ithalat, sonra ihracat yapılması hâlinde TEV ihracat sırasında ödenir. Önce ihracat, daha sonra ithalat gerçekleştirilmişse ilgili vergi, bu ihracata karşılık yapılan ithalat işlemi sırasında tahsil edilir. Ödenmesi gereken girdilerin belirlenmesi yükümlünün beyanına dayanır. Eksik veya hatalı beyan nedeniyle tahsil edilmeyen TEV ile buna bağlı mali yükümlülükler, ilgili gümrük ve kamu alacağı mevzuatı çerçevesinde sonradan tahsil edilir.

• Serbest Bölgelere Yapılan İhracatta TEV

Dahilde İşleme Rejimi kapsamında serbest bölgeye gönderilen işlem görmüş ürünlerin buradan Avrupa Birliği ülkelerine, Serbest Ticaret Anlaşması bulunan ülkelere veya PEM sistemi kapsamındaki ülkelere tercihli ticaret belgesiyle satılması hâlinde TEV gündeme gelebilir.

Verginin hesaplanmasında serbest bölgeye yapılan ihracata ait gümrük beyannamesinin tescil tarihi esas alınır. Ancak serbest bölgeye yapılan her ihracat otomatik olarak TEV doğurmaz. Eşyanın serbest bölgeden sonraki varış yeri ve tercihli ticaretten yararlanıp yararlanmadığı ayrıca değerlendirilir.

• TEV Aranmayan Başlıca Durumlar

İlgili anlaşma ve menşe kurallarındaki şartların sağlanması kaydıyla aşağıdaki durumlarda TEV tahsilatı aranmayabilir:

• • İhracatta A.TR Dolaşım Belgesi veya menşe ispat belgesi düzenlenmemesi,
• • Düzenlenen belgenin varış ülkesinde tercihli tarife uygulanmasında kullanılmadığının resmî olarak tespit edilmesi,
• • Tercihli rejim kapsamında ithalat yapılan kaynak ülke ile ihracatın gerçekleştirildiği varış ülkesinin aynı olması,
• • Kullanılan girdinin geçerli kümülasyon kuralları kapsamında tercihli menşe statüsüne sahip bulunması,
• • Türkiye’de doğmuş ve yetiştirilmiş canlı hayvanlar ile avlanma ve balıkçılık faaliyetlerinden elde edilen ürünlere ilişkin özel şartların sağlanması,
• • Mevzuatta belirtilen savunma sanayisi ürünlerine ilişkin istisnanın uygulanması.
• • Canlı Hayvanlar ve Balıkçılık Ürünlerinde TEV

Türkiye’de doğmuş ve yetiştirilmiş canlı hayvanlar ile avlanma ve balıkçılık faaliyetlerinden elde edilen ürünlerin ve bunlardan üretilen eşyanın, gerekli menşe koşulları sağlanarak menşe ispat belgesi eşliğinde Avrupa Birliği ülkelerine veya Serbest Ticaret Anlaşması bulunan ülkelere ihraç edilmesi hâlinde, bu ürünlerin elde edilmesinde kullanılan üçüncü ülke menşeli girdiler için TEV aranmaz.

• Savunma Sanayisi Ürünlerinde TEV

Üretiminde üçüncü ülke menşeli eşya kullanılan ve Avrupa Birliği ülkelerine ihraç edilen harp araçları, gereçleri, teçhizatları, makineleri, cihazları ve sistemleri ile bunların üretim, bakım ve onarımında kullanılacak yedek parçalar için ilgili mevzuat kapsamında TEV istisnası uygulanabilir.

• TEV Uygulamasında Dikkat Edilmesi Gerekenler

Telafi Edici Vergi değerlendirmesinde aşağıdaki unsurlar birlikte kontrol edilmelidir:

• • İthal girdinin menşei ve tedarik edildiği ülke,
• • İhracatın gerçekleştirileceği varış ülkesi,
• • Nihai ürünün GTİP’i ve ürün grubu,
• • Kullanılacak A.TR veya menşe ispat belgesi,
• • İlgili Serbest Ticaret Anlaşmasının güncel menşe protokolü,
• • Vergilerin geri verilmemesi veya muaf tutulmamasına ilişkin hükümler,
• • İşlem tarihindeki Türkiye PEM Matrisi,
• • İthal girdi ile ihraç ürünü arasındaki sarfiyat ilişkisi,
• • İhracat beyannamesinin tescil tarihindeki kur ve vergi oranları.

TEV uygulaması ülkeye, ürüne, girdinin menşeine ve kullanılan tercihli ticaret belgesine göre değişebildiğinden her ihracat işlemi kendi koşulları çerçevesinde değerlendirilmelidir.

Bilgilendirme Notu; Bu içerik, AB Global Akademi kapsamında dış ticaret çalışanları ve öğrenciler için genel eğitim amacıyla hazırlanmıştır. Belirli bir taşıma veya gümrük işlemi için bağlayıcı hukuki görüş niteliğinde değildir. Telafi Edici Vergi (TEV)’le ilgili güncel bilgi, ülkelerin güncel uygulamaları, garanti durumu, gümrük idareleri ve özel izin şartları ayrıca kontrol edilmelidir.